Phân tích bài ca phong cảnh Hương Sơn của Chu Mạnh Trinh

Thứ bảy , 14/10/2017, 10:36 GMT+7
Phân tích bài ca phong cảnh Hương Sơn của Chu Mạnh Trinh để cảm nhận được vẽ đẹp của bức tranh phong cảnh Hương Sơn.
- Hương Sơn là tên một dãy núi thuộc huyện Mĩ Đức, tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội).
 
- Cuối thế kỉ XVIII, chúa Trịnh Sâm cùng với Tuyên phi Đặng Thị Huệ thăm thắng cảnh Hương Sơn đã đích thân đề năm chữ Nam thiên đệ nhất động (Động đẹp nhất trời Nam).
 
- Nhiều thi sĩ đã đến vịnh cảnh Hương Sơn như Tản Đà, Xuân Diệu, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Bính,... Chu Mạnh Trinh là một trong những tác giả có bài viết đặc sắc ca ngợi vẻ đẹp nối tiếng của Hương Sơn.
 
- Chu Mạnh Trinh là người tài hoa. Ông không chỉ có tài làm thơ mà còn có tài về kiến trúc. Ông đã từng tham gia trùng tu chùa Thiên Trù (Bếp trời - ba trái núi châu đầu vào nhau). Trước phong cảnh Hương Sơn đẹp say lòng người, ông đã sáng tác ba bài ngâm vịnh về Hương Sơn. Bài Hương Sơn phong cảnh ca (Bài ca phong cảnh Hương Sơn) là bài tiêu biểu nhất.
 
 
-» Điều đó khẳng định Hương Sơn đã để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm hồn các thi sĩ. Phân tích bài thơ, ta sẽ thấy được vẻ đẹp tuyệt vời của bức tranh phong cảnh Hương Sơn và thấy được tâm trạng của nhà thơ.
 
Giới thiệu chung về cảnh Hương Sơn (Bốn câu thơ đầu): Mở đầu bài thơ, tác giả viết:
 
Bầu trời cảnh Bụt,
Thú Hương Sơn ao ước bấy lâu nay
Kia non non, nước nước, mây mây,
“Đệ nhất động” hỏi là đây có phải?
 
Tác giả gọi cảnh Hương Sơn là cảnh Bụt. Đó là cảnh gần gũi, bình dị, huyền ảo của thiên nhiên giữa trời mây, non nước. Cảnh dưới trần gian mà đẹp như trong cõi thần tiên. Nói cách khác đây chính là cảnh đẹp mà tạo hoá đã ban phát cho nơi trần thế.
 
Được thăm cảnh đẹp Hương Sơn là ao ước cua chung mọi người trong đó có tác giả. Chính vì vậy, tác giả phải thốt lên khi phong cảnh Hương Sơn hiện ra trước mắt. Từ “Kia” vừa diễn tả được sự ngỡ ngàng vừa thể hiện sự thán phục của nhà thơ trước vẻ đẹp của phong cảnh nơi đây. 
 
Những từ láy “non non, nước nước, mây mây” có tác duns' gợi tả cảnh Hương Sơn là một quần thể’ núi non trùng điệp. Mây vờn núi, núi trong mây, nước uốn lượn dưới chân núi. Đây quả thực là bức tranh phong cảnh thần tiên.
 
Với câu hỏi tu từ “Đệ nhất động hỏi là đây có phải?”, tác giả nhắc lại lời khen của người xưa về cảnh Hương Sơn. Từ đó, tác giả khẳng định Hương Sơn là một thắng cảnh đẹp nhất nước Nam.
 
=> Tác giả giới thiệu về đẹp Hương Sơn dưới nhiều góc độ bằng cái nhìn say mê của một thi sĩ trước bức tranh thiên nhiên mang vẻ đẹp thần tiên. Giọng thơ khoan thai, nhẹ nhàng. Tâm hồn nhà thơ bâng khuâng trước vẻ đẹp như mơ như thực.
 
Tác giả Tả cảnh sắc Hương Sơn
 
Cảnh sắc Hương Sơn mang đậm màu sắc tôn giáo (đạo Phật): “Thỏ thể rừng mai chim cúng trải; Lững lờ khe Yến cá nghe kinh”. Cảnh vật nơi đây phủ đầy màu sắc của Phật Giáo. Những loài chim cá dường như cùng hoà cùng không khí thần tiên. Những con Cá bơi nhẹ nhàng làm tăng thêm vẻ yên tĩnh cõi thiền của đất Phật. Màu sắc Phật giáo ở đây là sự cảm nhận của một tâm hồn người nghệ sĩ trước cảnh đẹp quá đỗi.
 
Khi tác giả vãn cảnh trong không gian thiền như vậy bất chợt nghe vang đâu đây tiếng chuông chùa cũng làm giật mình:
 
Vẳng bên tai một tiếng chày kình,
Khách tang hải giật mình trong giấc mộng.
 
Khách từ cõi đời trần tục luôn biến động thịnh suy khôn lường đến Hương Sơn như được cởi bỏ mọi phiền luỵ của trần gian để hoà nhập vào cái không khí linh thiêng nơi chốn Phật này.
 
- Không chỉ tả âm thanh tiếng chuông chùa, tác giả còn tả những di tích của quần thể Hương Sơn :
 
Này suối Giải Oan này chùa Cửa Võng,
Này hang Phật Tích, này động Tuyết Quynh.
 
Trong cảnh trời mây non nước, những suối, chùa, những nhũ đá ngũ sắc càng tăng thêm vẻ đẹp hài hoà của Hương Sơn. Không chỉ vậy, Hương Sơn còn: “Thăm thẳm một hang lồng bóng nguyệt, Gập ghềnh mấy lối uốn thang mây”. Chỉ hai dòng thơ mà cảnh đẹp như được tôn thêm. Bóng tráng lồng trong hang tạo nên vẻ đẹp huyền ảo. Lối đi trên Hương Sơn gập ghềnh uốn lượn, có mây phủ trông chẳng khác thang mây. Bằng biện pháp liệt kê và điệp từ, cảnh vật nơi đây hiện lên dưới ngòi bứt tài hoa của thi sĩ làm đắm say lòng người. 
 
Tâm trạng của tác giả khi đứng trước cảnh đẹp:
 
- Hình thức câu hỏi tu từ “Chừng giang sơn còn đợi ai đây” nói lên cảnh đợi con người với nỗi khắc khoải vì đất nước bấy giờ đang trong cơn bấn loạn.
 
- Câu thơ “Lần tràng hạt niệm Nam mô Phật” đã cho ta thấy được tâm trạng của tác giá. Dưới góc độ của một phật tử, tác giả say mê và thành kính trước vẻ đẹp nhuốm màu tâm linh của Hương Sơn.
 
- Hương Sơn thật đúng là “Động đẹp nhất nước Nam”.
 
- Lòng say mê cảnh đẹp của Hương Sơn được gởi gắm trong tâm hồn một thi sĩ tài hoa giàu lòng yêu thiên nhiên, yêu đất nước.
 
- Tác giả thành công trong việc sử dụng các biện pháp nghệ thuật: liệt kê, nhân hoá, điệp từ,...
 
- Đọc, học bài Hương Sơn phong cảnh ca, ta tự hào về cảnh đẹp của đất nước, ta. thấy được niềm say mê cảnh đẹp của một thi sĩ tài hoa, giàu lòng yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước.
Nguồn: