Phân tích cảm nhận bài thơ Đi Đường (Tẩu Lộ) của Hồ Chí Minh

Thứ ba , 21/03/2017, 12:19 GMT+7
Nhan đề bài thơ chữ Hán, viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt trong tập “Ngục trung nhật kí” (Hồ Chí Minh) là “Tẩu lộ”, nghĩa là “Đi đường”. Đây là bài thơ số 30 trên 134 bài của tập thơ nhật kí này.

Nam Trân đã dịch thành thơ lục bát:

Đi dường mới biết gian lao,

Núi cao rồi lại núi cao trập trùng.

Núi cao lên đến tận cùn tị,

Thư vào tầm mắt muôn trùng nước non.

Bài thơ "Đi đường” là một chiêm nghiệm của một con người từng trải khi đang đứng trước những thử thách khó khăn, đang trải qua nhiều gian lao nặng nề.

1.   Không phải uống mĩ tửu, ung dung hút thuốc lá thơm, ngồi trên xa lông trong biệt thự mà cao đàm khoát luận về chuyện "đi đường!”. Bài thơ "Đi đường” được viết ra trong một cảnh ngộ đặc biệt. Tác giả bị kẻ thù vô nhân đạo tước mất tự do, tay bị trói, chân bị xiềng, bị giải đi triền miên trong gió rét, bị muỗi rệp, bị đói khát, bị hành hạ suốt đêm ngày: "Cháo tù mỗi bữa chia lưng bát”, "Hôm nay xiềng sắt thay dây trói”, "Lại khố thâu đêm không chốn ngủ / Ngồi trên hố xí đợi ngày mai”, v.v... Đã hơn 30 năm trời "đi đường”, tác giả đã trải qua bao gian lao, thử thách, lúc làm bồi tàu "lênh (lênh trên bốn biển ”, lúc quct tuyết, lúc làm bồi bếp,... nếm trải bao cay đắng tủi nhục. Càu thơ chữ Hán, nghĩa là "Có di dường mới biết đường đi khó”. Đó là lời tâm huyết. Câu thơ được viết ra bằng sự trải nghiệm qua hơn 30 năm trời, bằng mồ hôi, nước mắt, sinh mạng và máu!

Đi đường phải nếm trải nhiều gian lao, vì đường đời xa hàng vạn dặm, nhiều núi cao dốc thẳm, gặp nắng lửa, mưa chan, gió rét, đói khát, cướp đón đường, thú dữ chặn lối,... Vì thế, thi tiên Lý Bạch, hơn một nghìn năm về trước đã phải thốt lên: “Hành lộ nan! Hành lộ nan!... ”. Con đường mưu sinh đã khó, con đường cách mạng, con đường cứu nước càng khó khăn hơn, nguy hiểm hơn: bị kẻ thù hãm hại, bị bắt bớ, giam cầm! Tác giả đã hai lần bị tù tội (bị thực dân Anh bắt bớ, bị chính quyền Tưởng Giới Thạch tống lao), nên mới nói bằng cả tim gan mình: "Có đi đường mới biết đường đi khó ”.

2. Hai câu cuối bài thơ mở ra một không gian cao rộng, bao la, biểu lộ một tâm thế tràn đầy hạnh phúc của người đi đường, sau khi đã vượt qua hàng ngàn dặm đường gian khổ, vượt qua bao núi cao đèo cao:

Núi cao lên đến tận cùng,

Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non.

Câu thơ như một dự báo. dự cảm vổ thắng lợi, về niềm vui hạnh phúc của người đi đường sau những chặng đường dài gian khổ. Tác giả viết bài thơ "Đi đường” vào năm 1942 giữa những tháng ngày vô cùng đen tối. Phải ba năm nữa mới có ngày Cách mạng tháng Tám thành công, cờ đỏ sao vàng tung bay rợp trời, mới có ngày hồi sinh của dân tộc, mới có nước Việt Nam độc lập, tự do được khai sinh. Lời thơ biểu lộ niềm tin tuyệt đẹp: tin vào tiền đồ tươi sáng của dân tộc, tin vào ngày thắng lợi của cách mạng, tin vào xu thế đi lén của lịch sử, tin vào bản thân mình. Niềm tin mãnh liệt ấy đã thể hiện một tinh thán lạc quan vô bờ bến. Ngày nay, người đọc còn tìm thấy trong một bài diễn ca, Bác Iĩồ đã dự báo: "Bôn lăm cách mạng thành công”.

Sau bài học "đi đường khó ”, ta biết thêm bài học niềm tin tưởng, lạc quan của người đi đường. Muốn có niềm tin đó, niềm vui hạnh phúc đó, người đi đường phải có bản lĩnh, giàu chí khí vững vàng, không chịu lùi bước trước bất cứ gian lao, gian khổ thử thách nào. Và ta càn thêm thấm thìa khi đọc mấy câu thơ trong bài "Bốn tháng rồi” trong "Nhật kí trong tù ".

Bốn tháng cơm không no,

Bốn tháng đêm thiếu ngủ,

Bốn tháng áo không thay,

Bốn tháng không giặt giũ.

May mà:

Kiên trì và nhẫn nại,

Không chịu lùi một phân,

Vật chất tuy đau khổ,

Không nao núng tinh thần.

3.    Những người như ông cha chúng ta, bố mẹ, anh chị chúng ta, lớp người từng trải qua những năm dài hi sinh chiến đấu đê giành lại độc lập, tự do, thống nhất, hòa bình của Tổ quốc chắc sẽ tìm thấy bao điều sâu xa lí thú hàm chứa trong bài thơ “Đi dường " của Hồ Chí Minh.

Còn thế hệ trẻ chúng ta ngày nay? Sinh ra và lớn lên khi đất nước đã và đang đổi mới, kinh tế, khoa học, văn hóa.... cúa quê hương đang phát triển mạnh mẽ, thế hệ trẻ chúng ta được hưởng thụ bao thành quả của cách mạng. Bài thơ “Đi đường ” vẫn là bài học quý báu. Vì con đường học tập, con đường lao động, con đường khoa học, kĩ thuật,... không kém phần gian lao, thử thách. Mỗi một chúng ta phải nỗ lực học tập và rèn luyện để bước tới ngày mai, giành được nhiều thành công tốt đẹp. Các trường Đại học, Cao đẳng,... đã và đang mở rộng cửa đón chào chúng ta. Có kiên trì phấn đấu không mệt mỏi, chúng ta mới có thể tự hào và hạnh phúc hát lên: “Núi cao lên đến tận cùng - Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non"

Nguồn:
phan tich bai tho di duong cam nhan bai tho di duong