Phân tích đoạn trích Cha con nghĩa nặng của Hồ Biểu Chánh

Thứ năm , 19/10/2017, 22:59 GMT+7
Phân tích đoạn trích Cha con nghĩa nặng để thấy rõ tình cảm cha con thông qua đoạn trích.
- Hồ Biểu Chánh là một nhà văn am hiểu sâu sắc cuộc sống và con người Nam Bộ. Ông sáng tác đều đặn cần mẫn, thử sức trong nhiều lĩnh vực như phê bình, làm thơ, viết tuồng hát... Trong các lĩnh vực trên thì ông nổi tiếng và thành công hơn cả trong lĩnh vực tiểu thuyết. 64 cuốn tiểu thuyết là kết quả của quá trình lao động nghệ thuật miệt mài của ông.
 
- Cha con nghĩa nặng là tác phẩm thứ 15 của Hồ Bửu Chánh, xuất bản năm 1929. Câu chuyện kể về một người nông dân chăm chỉ, thương vợ thương con tên là Trần Văn Sửu. Bắt được vợ ngoại tình, vọ' không hối lỗi còn ăn nói hỗn hào, Trần Văn Sửu đã xô vọ', không may vợ v.ấp vào phản chết ngay. Sửu phải bỏ trốn. Ba con cửa anh về ỏ' với ông bà ngoại. Một đứa chết, hai đứa còn lại đi làm thuê cho bà hương quản Tồn, được bà thương, dựng vọ' gả chồng, cuộc sống tạm ổn. Sau mười mấy năm trốn tránh, Sửu lén về thăm con. Được bố vọ' cho biết cuộc sống của các con ổn định và hạnh phúc, sự có mặt của anh lúc này là bất lợi, anh vội vã ra đi. Biểt được cha trở về, Tí, con trai anh chạy theo cha.
 
- Đoạn trích kể lại việc Trần Văn Sửu bỏ đi sau khi lén về thăm con. Tí chạy theo cha và hai cha con gặp nhau trên cầu Mê Tức. Phân tích đoạn trích, ta sẽ thấy được tình cảm cha con thật sâu nặng, nghĩa tình.
 
1. Trước khi hai cha con gặp nhau trên cầu
 
a) Lòng thương con của người cha thể hiện qua lời độc thoại.
 
Sau khi nghe lời phân giải thiệt hơn của bố vợ, vì lợi ích của các con, Trần Văn Sửu đã vội vã ra đi. Phần vì mệt, phần vì mỏi chân, Trần Văn Sửu ngồi dựa cầu mà nghỉ. “Trên trời trăng thanh vằng vặc, dưới sông dòng bích nao nao. Cảnh im lìm, mà lòng lại nao nao”. Tâm trạng của người cha thật khó tả. Một mặt mừng vì các con có cuộc sống yên ôn. Một mặt buồn vì phải xa các con. Ngồi ngắm dòng nước xoáy, Trần Văn Sửu bồi hồi suy nghĩ. Có thế nói đoạn độc thoại này đã diễn tả được tâm trạng ngổn ngang của Trần Văn Sửu. Anh vừa thương nhớ con lại vừa không muôn làm ảnh hưởng đến cuộc sống đang yên ổn của các con. Tình cảm thương con được thốt lên tự đáy lòng: “Bây giờ mình còn sống làm gì! Bấy lâu nay mình lãn lóc chịu cực khổ mà sống, ấy là vì mình thương con, mình sợ nó không hiểu việc xưa rồi nó trở oán mình, mình sợ nó bơ vơ đói rách, mà tội nghiệp thân nó”. Có thế nói, phải thương con sâu nặng lắm, phải day dứt tâm can lắm, người cha mới bộc bạch nỗi thương con như vậy.
 
b) Lòng thương cha của con bộc lộ qua lời độc thoại của người cha
 
Lòng kính trọng và yêu thương cha của người con không được người con nói trực tiếp mà lại được chính người cha nói ra. Điều đó thật cảm động: ‘Bây giờ, mình biết rõ nó thương mình, nó còn kính trọng mình”. Điều đó chứng tỏ rằng, người con hiểu cha mình, hiểu sự việc đã xảy ra trong quá khứ. Người con không hề oán trách cha mà còn yêu thương và kính trọng cha hết mực. Từ đáy lòng, người cha thốt lên tiếng nói cảm động trước tình cảm của người con đối với mình. Chỉ cần từng ấy thôi, ta cũng thấy được tình cảm cha con thật sâu nặng và đáng quý.
 
2. Khi hai cha con gặp nhau trên cầu
 
a) Tình cảm của người cha đối vén con
 
Khi nghĩ đến cảnh gia đình ngày trước, người cha thấy đau đớn trong lòng và định nhảy xuống sông tự tử. Không những vậv, người cha định nhảy xuống sông tự tử còn bởi người cha không muốn làm ảnh hưởng đến cuộc sông của con.
 
Tình cảm thương con của người cha còn thế hiện qua tiếng khóc nghẹn ngào vì quá xúc động khi người con cầm tay người cha, ôm cứng cha trong lòng: “Lúc ấy Trần Văn Sửu mất trí khôn, hết nghị lực, máu trong tim chảy thình thịch, nước trong mắt tuôn ròng ròng, đứng xui xị, xui lơ không nói được một tiếng chi hết”. Người cha nghẹn ngào khi nghe lời nói của con: “Trần Văn Sửu nghe con nói mấy điều hiếu nghĩa thì anh ta cảm xúc quá, nên ngồi khóc nữa. Lúc ấy, anh ta lấy làm bối rối khôn biết liệu lẽ nào cho xuôi”. Người cha không lo cực xác thân mình mà chỉ lo cho các con: “Hơn mười năm nay cha đau lòng cực xác không biết chừng nào mà kể cho xiết. Bây giờ cha con được vui lòng rồi, dầu lao khổ tâm thân lại nệ gì”. Lời tâm sự của người cha xuất phát từ tấm lòng thương con. “Để cha đi. Cha đi cho biệt tích, đặng con lấy vợ và con Quyên cưới chồng mới tử tế được”.
 
Cuộc đấu tranh nội tâm đã xảy ra trong suy nghi của người cha. Nếu bỏ đi thì coi như từ nay mất hẳn hai con, nhưng các con lại được hạnh phúc. Còn quay lại thì được sống với các con nhưng lại làm ảnh hưởng đến cuộc sống bình yên cửa các con, ảnh hưởng đến hạnh phúc của các con. Người cha muốn hi sinh tình cảm riêng của mình đề làm trọn bổn phận của người cha, đế các con của mình không mất đi cuộc sống bình yên, hạnh phúc.
 
b) Tình cảm của người con đối với người cha
 
- Tình cảm yêu thương, kính trọng người cha trước hết thể hiện ở việc người con chạy theo cha. Nếu oán giận cha, hẳn rằng người con không bao giờ chạy theo để gặp cha mình. Nếu không thương cha, người con sẽ không ôm cứng cha trong lòng mình.
 
- Tình cảm yêu thương, kính trọng cha thể hiện qua những lời nói hiếu thuận: “Con không về được. Bấy lâu nay con tưởng cha đã chết rồi té ra cha còn sống. Vậy thì bây giờ cha đi đâu con theo đó”. “Bây giờ chỉ có một mình cha nghèo khổ, vậy con phải làm mà nuối cha chứ’.
 
- Khi nghe lời phân giải nên để cha đi thì người con thế hiện rất rõ thái độ của mình: “Theo lời cha tính đó thì cha còn sống mà cũng coi như cha chết, phải giấu tên giấu họ hoài”, “Tính sao củng được, miễn là con có thể gần cha được thôi. Mà cha ở với Thổ, thì cực khổ tội nghiệp cho cha lắm”.
 
- Thương cha, người con không muốn cha đi một mình: “Con không đành dể cha đi một mình. Con muốn theo cha mà kiếm chỗ cho cha ăn ở yên rồi con sẽ về”. Lời nói hiếu thảo của con đã khiến người cha phải giải quyết theo ý của con.
 
Tóm lại, người con muốn cha của mình quay lại, muốn được sống cùng cha, muốn làm để nuôi cha. Nhưng nếu như thế thì người cha sẽ bị làng bắt, tính mạng của cha sẽ nguy hiểm và hạnh hạnh phúc của hai anh em người con cũng không trọn vẹn. Một bên là hạnh phúc cá nhân, một bên là cha, người con sẵn sàng hi sinh hạnh phúc cá nhân để theo cha, phụng dưỡng cha. Có thế nói tình cảm người con dành cho cha là tình cảm hiếu thảo và đầy trách nhiệm. Tình cảm ấy thật đáng khen và đáng trân trọng. 
 
- Tác phẩm nói chung, đoạn trích nói riêng có giá trị nhân đạo sâu sắc. Nó khẳng định dù ở vào hoàn cảnh khó khăn, tình cảm cha con vẫn sâu nặng, nghĩa tình. Cha thương con hết mực. Con hiếu thảo, kính trọng cha.
 
-Tác giả đã xây dựng được nhân vật mang đậm sắc thái Nam Bộ: ngay thảng, giàu tình cảm, nhân hậu và rất mực chân thành. Ngôn ngữ giản dị, sử dụng nhiều từ ngữ Nam Bộ: sum hiệp, đặng, hễ, chi, cực ỉòng, chồi ruộng, dục dặc,...
 
- Câu chuyện để lại trong lòng độc giả bài học quý về đạo lí làm người nói chung, về tình cảm cha con nói riêng...
Nguồn: