Phân tích đoạn trích Chí Khí Anh Hùng trong Truyện Kiều

Thứ sáu , 14/04/2017, 14:32 GMT+7
Khát vọng cao đẹp thôi thúc Từ Hải lên đường. Từ Hải đang sống rất ấm êm, viên mãn bên người yêu Thuý Kiều: hương lửa đang nồng. Nồng là nồng ấm, nồng nàn.
Từ lửa và nồng đặt cạnh nhau có ý nghĩa làm nổi bật hình ảnh cuộc sống dang tột đỉnh hạnh phúc. Có được cuộc sống gia đình như thế thật là một mơ ước của Kiều và bao người. Nhưng Từ Hải là một hiệp khách nên không thể tự bằng lòng với cuộc sống bằng phẳng, nhỏ bé, tù túng. 
 
Từ Hải lại là người thuộc về cuộc đời, được sinh ra để tung hoành nơi bốn biển, đạp nát bất công, xây dựng một xã hội công bằng tốt đẹp như giấc mơ của Nguyễn Du, nên đang trong cảnh yên bình thì chí khí trượng phu bỗng bật dậy thôi thúc chàng thực hiện hoài bão anh hùng: Trượng phu thoắt đã động lòng bốn phương. Đó là tiếng gọi của sự nghiệp thức tỉnh Từ Hải từ bên trong.
 
Không gian bốn phương và trời bể mới là nơi đất sống, nơi tráng chí tung hoành: Gươm đàn nửa gánh non sông một chèo. Nơi ấy đang vẫy gọi người tráng sĩ trở về thực hiện giấc mơ. Và bây giờ sự nghiệp đối với chàng là trên hết. Thanh gươm yên ngựa là lẽ sống, sự nghiệp chính nghĩa cũng bắt đầu từ đây. Ánh mắt đã hướng về chân trời khát vọng và ý chí đã quyết, chàng vung áo bào lên ngựa. Hình ảnh Từ Hải lúc này thật phi thường và đẹp đẽ:
 
Trông vời trời bể mênh mang,
Thanh gươm yên ngựa, lên đường thẳng rong.
 
Động tác thật mau lẹ, chí khí thật mạnh mẽ, không dặn dò không lưu luyến. Nhưng...
 
Cảnh chia li: Thuý Kiều không cản, chỉ xin đi theo:
 
Nàng rằng: Phận gái chữ tòng,
 
Chàng đi thiếp cũng một lòng xin đi.
 
Rất bình thản và đầy quyết tâm. Từ một lòng không đơn thuần là lòng thuỷ chung: tâm phúc tương tri mà còn cho thấy nàng có cùng lí tương với Từ Hải. Chữ tòng này không theo quan niệm tam tòng tứ đức của Khổng Tử. Vì tòng phu ở dây là theo chồng đi chinh chiến, là tiếp sức, chia sẻ nhiệm vụ. Thời phong kiến có mấy phụ nữ làm chuyện ấy.
 
 
Đã từng là nạn nhân của chế độ thôi nát, bây giờ có cơ hội, Kiều muôn “góp tay” vào để xoá bỏ ung nhọt xấu xa, trừng trị kẻ bạc ác. Tính cách mạnh mẽ, bản lĩnh của Kiều lần nữa được bộc lộ (lần thứ nhất là hành động tự vẫn trước mặt Tú Bà). Núp bóng phận gái nhưng Kiều không phải là kiểu người an phận. Có trí tuệ, bản lĩnh, lại có khát vọng cao quí nên sau này Từ Hải yên tâm giao phó nhiệm vụ xử án cho Kiều: Từ rằng: “Ân oán hai bên / Mặc nàng xử quyết, báo đền cho minh”.
 
Từ Hải ngăn cản:
 
Từ rằng: Tâm phúc tương tri,
Sao chưa thoát khỏi nữ nhi thường tình? 
 
Từ Hải trách Thuý Kiều chưa vượt lên khỏi tình cảm thông thường của nữ nhi, Kiều xin đi theo chỉ thêm vướng bận, nhưng liệu Từ Hải có hiểu được Kiều?
 
Từ Hải hứa hẹn ngày về với thái độ rất mực tự tin:
 
Bao giờ mười vạn tinh binh,
Tiếng chiềng dậy đất, bóng tinh rợp đường.
Làm cho rõ mặt phi thường,
Bây giờ ta sẽ rước nàng nghi gia.
 
Hình ảnh của tương lai với đoàn quân oai hùng như che rợp cả bầu trời hiện ra thật đẹp đẽ. Lúc này sự nghiệp đã thành công thì mọi việc sau đó sẽ Ổn. Từ Hải động viên việc đó chỉ trong vòng một năm thôi. Giọng nói gọn rõ, lời lẽ dứt khoát cũng góp phần thể hiện tính cách phi thường.
 
Từ Hải lên dường:
 
Quyết lời dứt áo ra đi,
Gió mây bằng đã đến kì dặm khơi.
 
Lời và ý đã quyết như dóng đinh vào cột, hành dộng dứt áo như cắt đứt mọi lưu luyến, tâm tư hướng đến mục đích duy nhất. Tất cả làm toát ra cốt cách của người anh hùng.
 
Câu thơ cuối sử dụng điển tích gợi hình ảnh có vẻ đẹp kì vĩ mang hàm ý so sánh để làm nổi bật sức mạnh phi thường của người anh hùng và khát vọng lớn lao trải ra trên đôi cánh mênh mang của chim bằng trên đường ra biển lớn.
 
Chĩ một câu thơ mà hình ảnh Từ Hải hiện ra thật đẹp đẽ hào hùng trong cảm hứng anh hùng ca và giàu chất lãng mạn.
 
Đó cũng là hình ảnh Phan Bội Châu sau này:
 
Muốn vượt biển Đông theo cánh gió,
Muôn trùng sóng bạc tiễn ra khơi.
 
Nghệ thuật xây dựng nhân vật lí tưởng:
 
- Khát vọng, hoài bão lớn lao: ... động lòng bốn phương.
 
- Lời nói, ngôn ngữ, hành dộng mạnh mẽ dứt khoát: ... ta sẽ rước nàng, ... là một năm sau, vội gì! Quyết lời dứt áo...
 
- Hình ảnh ki vĩ lớn lao: trời bể mênh mang, Gió mây bằng đã đến kì dặm khơi, Tiếng chiêng dậy đất, bóng tinh rợp đường.
 
- Cách dùng từ: trượng phu, thanh gươm yên ngựa, mặt phi thường. 
 
- Tất cả làm nổi bật hành động phi thường có chiều kích vũ trụ và sự nghiệp anh hùng tung hoành nơi cuộc đời rộng lớn...
 
Thông qua cảnh chia li, đoạn trích khắc hoạ hình tượng Từ Hải anh hùng có tính cách phi thường và mang khát vọng tự do cao đẹp.
 
Đoạn trích cũng thể hiện thành công nghệ thuật của Nguyễn Du trong việc thể hiện ngôn ngữ nhân vật và việc khắc hoạ tính cách
Nguồn: