Phân tích đoạn trích Hoàng Lê nhất thống chí

Thứ hai , 09/04/2018, 09:51 GMT+7
Suy nghĩ của em về sự tương phản giữa những chân dung nhân vật lịch sử: Vua Quang Trung, quân tướng nhà Thanh, vua tôi Lê Chiêu Thống trong hồi 14, trích Hoàng Lê nhất thống chí (Ngô gia văn phái)
Hoàng Lê nhất thống chí là cuốn tiểu thuyết lịch sử chương hồi nổi tiếng được viết bởi nhiều cây bút đến từ dòng họ Ngô Thì. Ngày nay, tác phẩm này trở thành tấm gương giàu giá trị để các thế hệ trẻ soi chiếu lịch sử đất nước trong khoảng mấy chục năm đầy biến động cuối thế kỉ XVIII. Hồi 14 là một trong những hổi hấp dẫn và kịch tính nhất của tác phẩm. Đến với hổi 14, chúng ta không chỉ đến với những biến động lớn lao mà còn nhận ra sự đối lập rõ rệt và đầy thú vị giữa các chân dung lịch sử như vua Quang Trung, vua tôi Lê Chiêu Thống, quân tướng nhà Thanh.
 
Được viết theo thể chí, một thể loại ghi chép sự vật sự việc, cuốn tiểu thuyết Hoàng Lê nhất thống chí vừa có giá trị văn học vừa có giá trị lịch sử sâu sắc. Toàn bộ tác phẩm tái hiện sự tranh chấp giữa các thế lực phong kiến thời Lê mạt và phong trào Tây Sơn huyền thoại. Trong 17 hổi của tác phẩm, hồi thứ 14 phản ánh bối cảnh và bước ngoặt lịch sử vua Quang Trung đại phá quân Thanh trong khoảng thời gian ngắn ngủi và dồn dập. Tái hiện chiến thắng vẻ vang của vua Quang Trung, sự thất bại thảm hại của bè lũ Tôn Sĩ Nghị và cuộc chạy trốn đớn hèn, đau xót của vua tôi Lê Chiêu Thống, đoạn trích đã làm nổi bật sự đối lập giữa hình tượng vua Quang Trung với quân tướng nhà Thanh và vua tôi Lê Chiêu Thống cả vẽ bản lĩnh, khí phách, sự mưu trí và tẩm vóc lịch sử.
 
Hình tượng vua Quang Trung là một trong những bức chần dung đẹp nhất trong toàn thiên tiểu thuyết nói riêng và trong lịch sử nước nhà nói chung vẻ đẹp ấy được khắc họa ở vai trò người lãnh đạo tài ba, quyết đoán, yêu nước và bản lĩnh phi thường. Hành động quyết đoán và trí dũng bộc lộ ngay trong sự kiềm chế cơn giận dữ khi người anh hùng biết tin giặc Thanh giày xéo Thăng Long. Thay vì nổi giận lôi đình như người thường, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế, đánh tan âm mưu xảo quyệt “phò Lê diệt Trịnh” của quân Thanh và làm yên lòng dần. Hành động của nhà vua nhanh gọn và chắc chắn như những nước cờ thần kì. Vua thân chinh ra Bắc, trong khoảng thời gian ngắn đã giải quyết rất nhiểu việc như gặp Nguyễn Thiếp hỏi cơ mưu, chiêu mộ binh lính, tuyển tướng, duyệt binh ở Nghệ An và nhanh chóng lên kế hoạch tiêu diệt quân xâm lăng... Những hành động này đều nhờ một trí tuệ sáng suốt, tài nàng thao lược thần kì và tầm nhìn xa trông rộng của vị minh quân và cũng là vị thủ lĩnh tài ba. Dù chưa đặt chân ra Bắc đã đoán được tình hình, “phương lược tiến hành đã có tính sẵn”. Nhà vua khẳng định “chẳng qua mười ngày sẽ đánh đuổi được người Thanh”, không quá mười ngày sẽ giành được Thăng Long và sau này quả đúng như vậy.
Là người yêu nước thương dân và cũng hết sức thận trọng, vua Quang Trung hiểu rõ quân địch: “Nhưng nghĩ chúng là nước lớn gấp mười nước mình, sau khi bị thua một trận, ắtTấy làm thẹn mà lo mưu báo thù”, từ đó lo lắng cho cuộc sống của dân chúng “như thế thì việc binh đao không bao giờ dứt, không phải là phúc cho dân, nõ nào như vậy”. Với tầm nhìn và tấm lòng vì dân, vua bàn định kế hoạch cho đất nước mười năm sau chiến tranh “cho yên ổn mà nuôi dưỡng lực lượng, bấy giờ nước giàu quân mạnh, thì ta sợ gì chúng”.
 
Vua Quang Trung dụng binh như thần, dưới trướng của nhà vua, đội quân chỉnh tể “các quần đêu nghiêm chỉnh đội ngủ mà đi”, “cả năm đạo quân đêu lạy vâng mệnh lệnh, đúng ngày, gióng trống lên đường ra Bắc”. Nhờ tài năng quân sự kiệt xuất, nhà vua đã tổ chức một cuộc hành quân thần tốc bậc nhất trong lịch sử quân sự nước ta. Không những thế, vua lại thấu hiểu lòng binh sĩ, nắm rõ thế mạnh, điểm yếu của từng tướng lĩnh. 
Tướng lĩnh đã chạy, quần giặc như rắn mất đầu “tranh nhau qua cầu sang sông”, giày xéo lên nhau mà chết rất nhiểu. Trước thất bại thảm hại ấy, cả quân Thanh và vua tôi Lê Chiêu Thống “đêm ngày đi gấp, không dám nghỉ ngơi”. Ngay cả khi đang chuẩn bị được một người hào thiết đãi, chợt nghe tin quân Tây Sơn đuổi đến lại vội tìm “con đường sống chạy gấp lên cửa ải”, “theo lối tắt trong núi mà đi” để bắt kịp Tôn Sĩ Nghị, sống đời lưu vong. Âu đó là số phận tất yếu của những kẻ hại nước phản dân để giữ lợi ích cho dòng họ của mình.
 
Bằng nghệ thuật tương phản, nhóm tác giả Ngô Thì không chỉ khắc sâu sự đối lập giữa những chân dung lịch sử thế kỉ XVIII mà còn đem lại cái nhìn khách quan vê' chiến thắng vẻ vang của chính nghĩa và kết cục tất yếu của phi nghĩa. Dù là bể tôi nhà Lê nhưng những cây bút dòng họ Ngô Thì đã thể hiện cái nhìn khách quan với thái độ kính trọng vua Quang Trung tài ba và sự ngậm ngùi, đau xót trước cảnh khốn cùng của vua tôi Lê Chiêu Thống.
Chính những hình tượng lịch sử trên đã đem lại cho thế hệ ngày nay nhiều bài học đắt giá. Lịch sử Việt Nam đã phải trải qua nhiều đau thương và mất mát để có được cuộc sống tự do, hạnh phúc như hôm nay. Đoạn trích nhắc nhở về một giai đoạn nhiều biến động và bồi đắp cho chúng ta tình yêu lịch sử, sự khâm phục những con người kiệt xuất của đất nước.
 
Những chân dung lịch sử tương,phản trong đoạn trích hổi thứ 14 của tiểu thuyết Hoàng Lê nhất thống chí đã đem lại bức tranh sống động, gay cấn vê' biến động lịch sử cuối thế kỉ XVIII và mở ra cái nhìn lịch sử qua những cá nhân cụ thể. Điều đáng quý của đoạn trích còn nằm ở sự lan tỏa niềm cảm hứng với lịch sử nước nhà và những nhân vật lịch sử cụ thể để thế hệ trẻ quan tâm hơn nữa tới quá khứ của dân tộc, như lời Bác Hổ đã từng căn dặn:
 
Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam.
Nguồn: