Soạn bài Chuyện chức phán sự đền Tản Viên

Thứ hai , 10/04/2017, 15:27 GMT+7
KIẾN THỨC CƠ BẢN. I/ Hiểu biết chung (Xem phần tiểu dẫn SGK). 1. Tác giả. 2. Tác phẩm Truyền kì mạn lục là tác phẩm văn xuôi chữ Hán, gồm hai mươi truyện ra đời vào nửa đầu thế kỉ XVI.
 
Mỗi truyện kể chuyện con người, thánh thần, ma quỉ đan cài, thế giới âm - dương tương giao, liên đới. Nhiều yếu tố hoang đường nhưng cái lõi là hiện thực xã hội đương thời. Nội dung tác phẩm có ý nghĩa phê phán những tệ nạn xã hội và khát vọng về công lí chính nghĩa, đề cao đạo đức nhân dân, bênh vực những số phận đau khổ bé nhỏ và niềm tự hào dân tộc. Do dó, tập truyện vừa có giá trị hiện thực vừa có giá trị nhân đạo.
 
Truyện tiêu biểu: Người con gái Nam Xương, Chuyện cái chùa hoang ở Đông Triều, Chuyện chức phán sự đền Tản Viền...
 
II/ Hướng tìm hiểu
 
1. Hành động và phản ứng của Ngô Tử Văn
 
a) Đốt đền để diệt trừ yêu quái, ai cũng lè lưỡi sợ thay cho chàng
 
- Thế hiện tính cách: tinh thần ngoan cường, mạnh mẽ, cứng cỏi, bất khuất.
 
- Mục đích, khát vọng: vì nghĩa, vì cuộc sống an lành của dân mà:
 
+ Bài trừ tệ mê tín dị đoan, chứ không hỗn láo với thánh thần.
 
+ Quyết tâm tận diệt gốc rễ kẻ tham tàn bạo ngược, lếu láo, những tàn tích xấu xa mà quân xâm lược còn đế lại.
 
+ Trong khi dân yếu, thế cô không dám chống lại thế lực hung ác, thì Tử Văn đã thể hiện vai trò của quan chức nhỏ, tận tuy vì dân.
 
+ Chấp nhận mất mát cá nhân để được cái lợi lớn hơn cho dân.
 
+ Bảo vệ, bênh vực người ngay thẳng bị hãm hại là thổ thần; thể hiện lập trường dân tộc rạch ròi.
 
b) Trong cơn sốt cao mê sảng, chàng thấy hồn ma tên tướng giặc họ Thôi vừa mới bị trừng trị hiện về đe doạ, Tử Văn mặc kệ, vẫn cử ngồi ngất ngưỡng tự nhiên.
 
- Trước cơn thịnh nộ của quỉ, phong thái ung dung điềm tĩnh ấy là biểu hiện của khí phách và thái độ thách thức kẻ hung ác.
 
 
c) Trước sự hãm hại của kẻ ác, Tử Văn bị bệnh chết, được sự hỗ trợ của người ngay: viên thổ thần; Tử Văn bình tĩnh đối phó ở âm ti.
 
- Tại vụ xử kiện dưới địa ngục:
 
- Lúc đầu tên giặc rất mạnh, cậy tiền mua chuộc nhân chứng, bẻ cong luật pháp, kiện Tử Văn, Tử Văn thế cô, lâm nạn bị bắt xử tội.
 
- Trước quan toà Diêm vương, Tử Văn cứng rắn, tự bào chữa cho minh trước lời vu khống của kẻ nguy danh. Diêm vương vẫn không tin, nên Tử Văn càng đắc tội. Không khí phiên toà căng thẳng nặng nề.
 
- Tử Văn đưa ra chứng cứ cuối cùng: hỏi đền Tản Viên... nguyên cáo bị vạch mặt nhưng vẫn trí trá, liền bị trừng trị đích đáng. Chàng được minh oan.
 
- Phẩm chất trí tuệ của Tử Văn càng ngời sáng.
 
- Cuối cùng công lí cũng được thực hiện, chính đã thắng tà.
 
- Niềm tin của nhân dân về một vị vua anh minh.
 
- Khát vọng về công lí của nhân dân ở một thế giới khác.
 
d) Thổ công đền ơn Tử Văn: xin cho chức quan phán sự ở đền Tản Viên để tiếp tục gìn giữ công lí vĩnh viễn.
 
- Đây là phần thưởng xứng đáng cho những người có công lao với dân.
 
- Mơ ước có nhiều trí thức vì dân như thế để giữ nghiêm phép nước.
 
Vậy Tử Văn là người như thế nào? Nhân cách cứng cỏi, khí tiết, bất khuất trước gian tà, tấm lòng tận tuy với dân, ý thức dân tộc sâu sắc.
 
2. Ý nghĩa của truyện
 
a) Phê phán:
 
- Bản chất xảo quyệt, tham lam, hung ác của tên tướng giặc, kể cả khi đã chết.
 
- Hiện thực xã hội bất công: kẻ ác lộng hành, người ngay chịu oan ức, quan trên bị bưng bít.
 
b) Ca ngợi: tinh thần đấu tranh dũng cảm, kiên định vì công lí, lẽ phải của Tử Văn.
 
c) Triết lí:
 
- Lẽ phải bao giờ cũng thắng.
 
- Người tài đức trong dân lúc nào cũng có. Nếu không được tiến cử đế giúp nước thì họ cũng sẽ dần mai một mà “nát với cỏ cây”.
 
3. Nghệ thuật
 
a) Nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn với kết cấu đầy kịch tính
 
- Tình huống mở truyện: Tử Văn đốt đền (xung đột giữa hai thế lực thiện và óc), gây chú ý, thu hút, theo dõi những diễn biến tiếp theo.
 
- Câu chuyện dược phát triển khi Tử Văn lâm bệnh (như tâm lí mê tín đã dự đoán). Sau đó liên tiếp xuất hiện hai hồn ma làm tăng thêm kịch tính. Hứa hẹn sẽ có nhiều pha gay cấn.
 
- Cuối cùng là vụ xử kiện ở âm phủ căng thẳng, nguy cơ Tử Văn bị hãm hại (thắt nút). Khi Tử Văn đưa ra bằng chứng, tình huống liền bị đảo ngược, sự thật dược phơi bàv (mở nút): kẻ ác phải đền tội, người lương thiện được minh oan.
 
b) Chi tiết hư cấu thể hiện trí tưởng tượng phong phú chịu ảnh hưởng tư tưởng tôn giáo phương Đông
 
- Tử Văn đã chết hai ngày rồi sống lại.
 
- Thế giới cõi âm sinh động như đời thật từ tính nết con người đến quan hệ xã hội...
 
- Chốn âm ti, dịa ngục rùng rợn... mang tính giáo dục, răn đe.
 
- Thế giới ảo lạ lùng ấy càng tăng thêm sức lôi cuốn và chỉ mang tính ẩn dụ.
 
III/ Kết luận
 
- Thông qua câu chuyện trừ tà, diệt quỉ mang màu sắc hoang đường, tác giả đã ca ngợi phẩm chất dũng cảm, kiên cường của nhân vật Ngô Tử Văn - đại biểu chính nghĩa chông gian tà và củng cố lòng yêu chuộng chính nghĩa và niềm tự hào về người trí thức nước Việt.
 
- Bằng nhiều chi tiết ly kỳ, lối kể chuyện lôi cuốn hấp dẫn, truyện đã đưa người đọc vào thế giới thần bí, lạ lùng và để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc.
 
HƯỚNG DẪN ÔN TẬP
 
1. Theo anh / chị trong truyện Chuyện chức phán sự đền Tản Viên có mấy thế lực phá hoại cuộc sống dân lành?
 
2. Bài học về phương châm sống được rút ra từ truyện này là gì?
 
Gợi ý: Bài học được rút ra từ chi tiết kết thúc truyện và lời bình của tác giả.
Nguồn: