Soạn bài Hồi trống cổ thành

Thứ năm , 13/04/2017, 11:48 GMT+7
KIẾN THỨC CƠ BẢN . I/ Hiểu biết chung (xem phần tiểu dẫn SGK). 1. Tác giả . 2. Tác phẩm . 3. Vị trí đoạn trích: Hồi 28 trong tổng số 120 hồi của bộ tiểu thuyết
II/ Hướng cảm nhận
 
1. Nguyên nhân mâu thuẫn giữa Trương Phi với Quan Công và cơn giận của Trương Phi.
 
a) Nguyên nhân
 
- Trương Phi nghi ngờ Quan Công phản nghĩa “vườn đào”, theo Tào Tháo và đã được phong tước.
 
- Cơ sở của xung đột là mâu thuẫn giữa trung thành với phản bội, giữa bất khuất với đầu hàng.
 
b) Biểu hiện cơn giận của Trương Phi:
 
- Các câu văn miêu tả động tác gấp gáp, mạnh mẽ: mặc áo, vác mâu, lèn ngựa, dẫn...quân, đi tắt,... múa xà màu chạy lại đâm Quan Công
 
- Nét mặt, ngôn ngữ: mắt trợn tròn xoe, râu hùm vểnh ngược, hò hét như sấm
 
- Thái độ giận dữ quyết liệt, tô đậm tính cách nóng nảy, bộc trực, đơn giản. Cơn giận của người anh hùng thật phi phàm.
 
* Trương Phi không nghe lời giải thích của Tôn Càn, thậm chí của Cam và Mi phu nhân, càng không thể nghe lời Quan Công -> Đối với Trương Phi lời nói là vô nghĩa, chỉ có hành động mới minh chứng cho lẽ phải, chân lí. Tính cách Trương Phi thẳng băng như làn tên bắn.
 
 
* Quan Công vừa gặp em thì mừng rỡ, bị tấn công thì giật mình, ngạc nhiên, hiểu ra vấn đề thì bối rối, nhờ hai chị gỡ rối minh oan nhưng không được, tự mình kêu oan cũng hết kế -> Tính cách đa dạng hơn so với Trương Phi, biết khiêm nhường nhã nhặn.
 
- Xung đột truyện căng thẳng đầy kịch tính.
 
2. Mâu thuẫn phát triển cao trào. Quan Công giải quyết xung đột.
 
- Khi Quan Công nhắc đến nghĩa vườn đào thì như đổ dầu vào lửa, lòng trung bị xúc phạm nên Trương Phi càng giận dữ, mâu thuẫn càng căng thẳng. Nhưng chưa có cách giải quyết.
 
- Bỗng đoàn quân Sái Dương xuất hiện với cờ hiệu Tào càng xác minh cho sự ngờ vực của Trương Phi là đúng, sự phản bội, mưu mô của Quan Công đã rõ ràng, Trương Phi càng giận dữ, quyết diệt Quan Công. Ngược lại, Quan Công thì vui mừng vì có dịp minh oan.
 
- Trương Phi ra điều kiện nghiệt ngã: Quan Công phải chém được đầu Sái Dương sau ba hồi trông.
 
* Mâu thuẫn giữa Sái Dương với Quan Công:
 
- Sái Dương là tướng tài của Tào Tháo không phục Quan Công, quyết diệt Quan Công để báo thù cho cháu. Khát vọng rửa hờn quyết liệt.
 
- Quan Công khát vọng minh oan nên dũng khí nhân lên gấp bội.
 
- Mâu thuẫn căng thẳng. Trương Phi dang tay thúc trống liên hồi. Cuộc quyết đấu diễn ra dữ dội, một mất một còn và kết thúc chóng vánh. Chưa dứt hồi trống, đầu Sái Dương đã lăn dưới đất.
 
- Cùng lúc hai mâu thuẫn được giải quyết, làm nổi bật dũng khí và tài năng của Quan Công.
 
Sự xuất hiện của Sái Dương có vẻ ngẫu nhiên nhưng là cách tổ chức sắp xếp chi tiết bất ngờ, li kì, gay cấn làm tăng sức hấp dẫn. Đây là nghệ thuật kết cấu phổ biến của tiểu thuyết chương hồi.
 
3. Ý nghĩa hồi trống cổ Thành
 
- Là điều kiện Trương Phi đặt ra cho Quan Công rất gấp gáp. Bao nhiêu giận dữ dồn xuống cánh tay nện trống. Trong tiếng trống có lửa căm hờn của Trương Phi muốn thiêu cháy Quan Công còn Quan Công khí thế bừng bừng, muốn dập tắt ngay ngọn lửa ấy.
 
- Giục giã Quan Công nhớ và bảo vệ nghĩa vườn đào nên Quan Công thực hiện điều kiện của Trương Phi vượt yêu cầu.
 
- Âm vang tiếng trống gợi không khí chiến trận vốn là không khí bao trùm của Tam quốc diễn nghĩa.
 
- Hồi trống là chi tiết “mở nút”, xung đột được giải quyết dẫn đến màn đoàn viên cảm động.
 
- Hồi trống Cổ Thành xứng đáng lấy đặt cho nhan đề của hồi truyện vì những 11 do trên.
 
4. Tính cách các nhân vật
 
- Trương Phi nóng nảy nhưng tinh tế, sâu sắc: hành dộng minh chứng của Quan Công và khi nghe tên lính địch kể sự tình vẫn chưa tin hẳn. Khi vào thành, nghe hai chị kể mới thật bụng tin nên sụp lạy xin lỗi Vân Trường. Tính cách cơ bản của Trương Phi là ngay thẳng, trung nghĩa.
 
- Tính cách Quan Công độ lượng, từ tốn, hành động anh hùng.
 
5. Nghệ thuật
 
a) Kết cấu đầy kịch tính, hoàn chỉnh như một vở kịch:
 
- Trình bày: giới thiệu nhân vật, bối cảnh
 
- Tình huống (mở màn): gặp gỡ bất thường, xung đột giữa hai nhân vật.
 
- Phát triển: các biến cố tiếp diễn
 
- Thắt nút: xung đột đến cao trào
 
- Mở nút: xung đột được giải quyết. Kết thúc. (Hạ màn)
 
b) Nghệ thuật khắc hoạ nhân vật:
 
- Tả nét ngoại hình có tính chất truyền thần
 
- Tả thái độ, ngôn ngữ, chủ yếu là hành động trong từng tình huống để làm nổi bật tính cách.
 
- Đặt nhân vật trong nhiều mối quan hệ để thấy rõ thêm tính cách.
 
- Chú ý một số chi tiết làm nổi rõ tính phi thường của nhân vật truyền kì lịch sử.
 
III/ Kết luận
 
- Trích ca ngợi lòng trung nghĩa của các nhân vật Trương Phi, Quan Công. Đồng thời khắc hoạ tính cách ngay thẳng, bộc trực của Trương Phi, sự độ lượng từ tốn của Quan Công. Tính cách tiêu biểu của Trương Phi đã di vào đời sống tinh thần người Việt: “nóng như Trương Phi”.
 
- Đoạn trích đã dựng được không khí chiến trận và thể hiện một số đặc điểm tiêu biểu của tiểu thuyết chương hồi: kết cấu, cách khắc hoạ tính cách nhân vật...
 
lì. HƯỞNG DẪN ÔN TẬP
 
1. Dựa vào kết cấu, hãy viết lại đoạn trích thành văn bản thuyết minh khoảng hai mươi dòng.
 
2. Tổ chức lớp dựng doạn trích thành một vở kịch.
Nguồn: