Soạn bài Nội dung và hình thức văn bản văn học

Thứ bảy , 15/04/2017, 12:10 GMT+7
I/ Các khái niệm của nội dung và hình thức trong văn bân văn học. 1. Các khái niệm thuộc về nội dung: đề tài, chủ đề, tư tưởng, cảm hứng nghệ thuật.
- Đề tài là phạm vi đời sống, là đối tượng và lĩnh vực đời sống mà nhà văn phản ánh trong văn bản.
 
- Chủ đề là vấn đề cơ bản được nêu trong văn bản. Chủ đề thể hiện chiều sâu nhận thức của nhà văn đối với cuộc sống.
 
- Tư tưởng là sự lí giải chủ đề, là nhận thức của tác giả muốn trao dổi, nhắn gửi, đối thoại với người đọc.
 
- Cảm hứng nghệ thuật là nội dung tình cảm chủ đạo của văn bản.
 
2. Các khái niệm thuộc về hình thức: ngôn từ, kết cấu, thể loại.
 
- Ngôn từ là chất liệu dùng để xây dựng hình tượng nghệ thuật.
 
- Kết cấu là sự sắp xếp, tổ chức các thành tố của văn bản thành một đơn vị thống nhất, hoàn chỉnh, có nghĩa.
 
- Thể loại là những qui tắc tổ chức hình thức vãn bản thích hợp với nội dung văn bản.
 
II/ Ý nghĩa quan trọng của nội dung và hình thức văn bản văn học
 
- Văn học có những chức năng chủ yếu: chức năng nhận thức, chức năng giáo dục, chức năng thẩm mỹ, chức năng giao tiếp...
 
- Văn bản hay là văn bản có tính mới lạ, sâu sắc về nội dung và độc đáo, hấp dẫn về hình thức.
 
- Văn bản văn học phải có sự thống nhất giữa nội dung và hình thức.
 
IIl LUYỆN TẬP VÀ THỰC HÀNH
 
1. Ví dụ về đề tài
 
- Đề tài là đối tượng: đề tài thiếu nhi, đề tài người lính, đề tài nông dân, đề tài phụ nữ, đề tài thiên nhiên, đề tài đất nước...
 
- Đề tài phạm vi đời sông: đề tài nông thôn, đề tài miền núi, đề tài chiến tranh...
 
- Đề tài là lĩnh vực đời sống: đề tài lao động sản xuất, đề tài chiến tranh, đề tài tình yêu, tình bạn...
 
- v.v...
 
2. Ví dụ về chủ đề
 
- Đọc Tiểu Thanh kí (Nguyễn Du): Thể hiện niềm đồng cảm sâu sắc đối với thân phận đau khổ của người phụ nữ.
 
- Đồng chí (Chính Hữu): Ca ngợi mối tình đồng chí cao đẹp trong kháng chiến chống Pháp.
 
3. Mối quan hệ giữa cảm hứng và tư tưởng trong văn bản văn học Cảm hứng là một tình cảm mạnh mẽ, là một ham muốn tính cực đưa đến hành động. Tư tưởng là sự lí giải chủ đề, là sự nhận thức của tác giả muốn nhắn gửi tới người đọc. Tư tưởng tốt đẹp sẽ làm dấy lên cảm hứng, và nhà văn sẽ truyền cảm hứng ấy cho người đọc. Khi ấy tư tưởng của nhà văn sẽ đến với người đọc một cách dễ dàng, tự nhiên, vì thế mà nó tồn tại rất lâu. Đó chính là sức mạnh của văn học.
 
 
4. Ý nghĩa quan trọng của nội dung và hình thức văn bản văn học
 
Trong văn bản văn học nội dung và hình thức phải thống nhất với nhau như là tâm hồn và thể xác, nếu hủy diệt tâm hồn thì cũng có nghĩa là hủy diệt thể xác và ngược lại. Sự thống nhất đó là hình thức biểu hiện nội dung, hình thức phù hợp nội dung. Chức năng hình thức là làm định hình và biểu hiện nội dung. Nội dung làm nảy sinh hình thức phù hợp dể biểu hiện nó. Nội dung và hình thức thống nhất là yếu tố quan trọng làm nên giá trị tư tưởng và giá trị thẩm mỹ của văn bản.
 
5. So sánh đề tài của hai văn bản văn học Tắt đèn của Ngô Tất Tô và Bước đường cùng của Nguyễn Công Hoan.
 
- Giống nhau: Cả hai văn bản dều phản ánh tình trạng người nông dân bị bần cùng hóa trong xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945.
 
- Khác nhau:
 
+ Tắt đèn tả cuộc sống tù đọng ở nông thôn trong mùa sưu thuế.
 
+ Bước đường cùng tả cuộc sống hàng ngày lầm than cơ cực của nông dân bị cường hào đè nén, áp bức.
Nguồn: