Soạn bài Thao tác lập luận bác bỏ

Thứ năm , 14/12/2017, 11:00 GMT+7

Soạn bài Thao tác lập luận bác bỏ lớp 11 nâng cao hay nhất

A - MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
 
- Hiểu mục đích, yêu cẩu của thao tác lập luận bác bỏ.
 
- Biết cách bác bỏ trong bài nghị luận.
 
- Bước đầu rèn luyện kĩ năng bác bỏ trong nghị luận.
 
B - NỘI DUNG
 
Trong văn nghị luận, để bài viết (nói) có sức thuyết phục cao, người ta có nhiều phương pháp lập luận, nhiều thao tác nghị luận. Nắm vững các thao tác nghị luận, các phương pháp lập luận là việc quan trọng khiến bài viết (nói) thành công. Một thực tê mà ai cũng biết là trong cuộc sống cũng như trong sách báo, ta có thể bắt gặp những ý kiến sai lầm, những lời nói, bài viết lệch lạc, thiếu chính xác. Trước những tình huống ấy, ta thường trao đổi, tranh luận để bác bỏ. Một trong các thao tác nghị luận trong tranh luận là bác bỏ. Vậy thao tác lập luận bác bỏ nhằm mục đích gì? Có những yêu cầu nào? Cách thức tiến hành ra sao?
 
Bài học này sẽ giúp các em trả lời những vấn đề trên và bước đầu rèn luyện kĩ năng thực hiện thao tác nghị luận bác bỏ.
 
I- MỤC ĐÍCH, YẾU CẦU CỦA THAO TÁC LẬP LUẬN BÁC BỎ
 
Bài tập 1. Thế nào là lập luận bác bỏ? Nêu mục đích của thao tác lập luận bác bỏ?
 
Gợi ý:
 
+ Bác bỏ là bác đi, gạt đi, không chấp nhận (bác bỏ ý kiến; bác bỏ luận điệu vu khống; dự án bị bác bỏ,...).
 
+ Nghị luận, về bản chất là tranh luận, tranh luận đê bác bỏ những quan điểm, ý kiến không đúng, bày tỏ và bênh vực những ý kiến đúng đắn. Để nghị luận thêm sâu sắc và giàu tính thuyết phục, cần phải biết bác bỏ, tức là dùng các lí lẽ và dần chứng đúng đắn, khoa học để chỉ rõ những sai lầm, lệch lạc, thiếu khoa học của một quan điểm, ý kiến nào đó.
 
Bài tập 2- Yêu cầu của thao tác lập luận bác bỏ.
 
Gợi ý: Yêu cầu của lập luận bác bỏ là:
 
+ Nắm chắc những sai lầm của quan điểm, ý kiến cần bác bỏ.
 
+ Đưa ra các lí lẽ và bằng chứng thuyết phục.
 
+ Thái độ thẳng thắn nhưng cẩn trọng, có chừng mực phù hợp hoàn cảnh và đối tượng tranh luận.
 
II- CÁCH BÁC BỎ
 
Bài tập 1. Đọc các ví dụ (SGK) và trả lời câu hỏi:
 
Trong ba đoạn trích:
 
a. Luận điểm nào bị bác bỏ? Bác bỏ bằng cách nào?
 
b. Luận cứ nào bị bác bỏ? Cách bác bỏ ra sao?
 
c. Cách lập luận nào bị bác bỏ? Hãy phân tích.
 
Gợi ý:
 
a- Luận điểm "Nguyễn Du là một con bệnh thần kinh" bị bác bỏ.
 
+ Tác giả bài viết đã đưa ra những lí lẽ và dẫn chứng xác đáng để bác bỏ rằng luận điểm trên là không có cơ sở. về "chứng ngôn của người đồng thời với Nguyễn Du" thì không có, còn "những di bút của thi sĩ" thì chỉ căn cứ vào mấy câu, mấy bài Nguyễn Du nói về ma quỷ, về àm hồn thì không có cơ sở để kết luận.
 
+ Để bác bỏ có sức thuyết phục, tác giả bài viết còn dẫn ra các dẫn chứng để đối sánh như Pa-xcan, những thi sĩ Anh Cát Lợi, Na Uy, Đan Mạch.
 
+ Cơ sở cuối cùng đê bác bỏ là "kẻ tạo ra Truyện Kiều" không thể là "một con bệnh thần kinh".
 
b- Luận cứ cho rằng "tiếng nước mình nghèo nàn" bị tác giả bài viết bác bỏ.
 
+ Cách bác bỏ của người viết là chỉ ra nguyên nhân và tác hại của luận cứ trên: Nguyên nhân là thiếu hiểu biết về tiếng mẹ đẻ, vốn từ còn nghèo hơn cả "những người phụ nữ nông dàn". Tác hại là "từ bỏ tiếng mẹ đẻ", không có tinh thần dân tộc. Người viết còn đặt những câu hỏi để tăng sức thuyết phục của lời phản bác: "ngôn ngữ của Nguyễn Du nghèo hay giàu?"; "Vì sao người An Nam có thê dịch những tác phẩm của Trung Quốc sang nước mình, mà lại không thể viết những tác phẩm tương tự?" "Phải quy lỗi cho sự nghèo nàn của ngôn ngữ hay sự bất tài của con người?"
 
c- Cách lập luận bị bác bỏ trong ví dụ này là: "Tôi hút thuốc, tôi bị bệnh, mặc tôi".
 
+ Người viết bài này đã xuất phát từ thực tế và những kết luận khoa học để bác bỏ: hút thuốc không chỉ làm hại bản thân mà còn đđu độc những người xung quanh.
 
Bài tập 2- Anh (chị) hãy rút ra những kết luận về cách thức bác bỏ từ việc phân tích những ví dụ trên.
 
Gợi ý:
 
+ Có thể bác bỏ một luận điểm, luận cứ hoặc cách lập luận bằng cách nêu tác hại, chỉ ra nguyên nhân hoặc phân tích từng khía cạnh sai lệch, thiếu chính xác,... của luận điểm, luận cứ, lập luận ấy. 
 
+ Khi bác bỏ, cần diễn đạt rành mạch, sáng sủa, uyển chuyển để người có quan điểm, ý kiến sai lệch và người nghe (người đọc) dễ chấp nhận, tin theo.
 
III- LUYỆN TẬP
 
Bài tập l- Đọc hai đoạn trích (SGK) và trả lời câu hỏi:
 
+ Chỉ ra ý kiến, quan điểm mà Nguyễn Dữ và Nguyễn Đình Thi đã bác bỏ.
 
+ Cách bác bỏ và giọng văn của hai tác giả có những nét gì khác nhau?
 
+ Anh (chị) rút ra được thêm bài học gì về cách bác bỏ?
 
- GV yêu cầu HS đọc kĩ hai bài viết và phân tích trên cơ sở những câu hỏi đã cho.
 
- HS làm việc độc lập trên văn bản và trình bày ý kiến.
 
Gợi ý:
 
+ Nguyễn Dữ đã bác bỏ quan điểm cho rằng: "Cứng quá thì gãy". Nguyễn Đình Thi bác bỏ những quan niệm phiến diện về thơ: "thơ là những lời đẹp"; "thơ là những đề tài đẹp".
 
+ Cách bác bỏ của Nguyễn Dữ là dùng lí lẽ (Kẻ sĩ chỉ lo không cứng cỏi được, còn gãy hay không là việc của trời. Sao lại đoán trước là sẽ gãy mà chịu đổi cứng ra mềm) và dẫn chứng (Ngô Tử Văn) để kết luận: "Vậy kẻ sĩ, không nên kiêng sợ sự cứng cỏi".
 
Cách bác bỏ cúa Nguyền Đình Thi là đưa ra những dẫn chứng tiêu biếu cho thấy những quan niệm về thơ mà tác giả nêu ra là phiến diện: Thơ Hồ Xuân Hương, thơ Nguyễn Du, thơ Bô-đơ-le, thơ của "thời chúng ta".
 
Giọng văn bác bỏ của Nguyễn Dữ là giọng lập luận khúc chiết với cách nói hàm nghĩa đáy ẩn ý sâu xa. Giọng văn bác bỏ của Nguyễn Đình Thi giản dị, cụ thể, nhẹ nhàng.
 
+ Bài học rút ra về cách bác bỏ qua hai ví dụ trên là: có thể bác bỏ bằng lí lẽ và bác bỏ bằng dẫn chứng hoặc kết hợp cả hai; lời lẽ, giọng điệu khi bác bỏ có thể khúc chiết và cũng có thê giản dị mộc mạc.
 
Bài tập 2- Trong lớp có bạn cho rằng: không kết bạn với những người học yếu. Anh (chị) hãy bác bỏ quan niệm đó.
 
- GV hướng dẫn HS thảo luận nhóm, chuẩn bị những ý kiến phát biểu.
 
- HS thảo luận, tập hợp những ý kiến hay, sắc sảo và cử đại diện trình bày.
 
Gợi ý:
 
+ Người học yếu có nhiều nguyên nhân: chủ quan, khách quan,... có những nguyên nhân cần được sự cảm thông, chia sẻ của bạn bè.
 
+ Người học yếu càng cần có những người bạn tốt giúp đỡ.
 
+ Kết bạn với những người học yếu là giúp bạn vươn lên học khá, học giỏi.
 
+ Hơn nữa, người kém nhất vẫn có những điều để ta học tập. Ngược lại, người giỏi nhất vẫn có những điều sai lầm cần sửa chữa.
 
+ Một tình bạn chân thành sẽ giúp chúng ta vượt qua những rào cản của cuộc sống.
 
IV- HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
 
- Suy nghĩ về những ý kiến, quan điểm của những người thân được thể hiện hàng ngày và thử tranh luận để bác bỏ nếu có những ý kiến, quan điểm mà mình cho là sai hoặc có những điểm chưa đúng.
 
- Đọc sách báo và chú ý tới những bài tranh luận, tự rút ra những bài học về cách thức bác bỏ qua những bài tranh luận ấy.
 
- Tập viết những đoạn (bài) bác bỏ một câu nói, ý kiến,... sai.
Nguồn: