Soạn bài Trong lòng mẹ của tác giả Nguyễn Hồng

Thứ sáu , 10/08/2018, 10:34 GMT+7

1. Phân tích nhân vật người cô trong cuộc đổi thoại giữa hà vớichú hé Hồng

-   Trong đoạn trích Trong lòng mẹ,nhân vật bà cô xuất hiện ở phần đầu câu chuyện thông qua cuộc đối thoại với bé Hồng.

-   Trong cuộc đối thoại ấy, bà cô hiện lên là một con người tàn nhẫn, độc ác, xảo quyệt, gian dối, đại diện cho những lề thói, hủ tục của xã hội phong kiến đương thời:

+Bà cô là một con người độc ác, tàn nhẫn:

•   Mặc dù hiểu rất rõ vê' hoàn cảnh của bé Hồng đối nhưng bà cô không đổng cảm, thương xót, mà ngược lại luôn tìm cách làm tổn thương, gieo rắc vào đầu óc bé Hồng những hoài nghi để cậu khinh miệt và ruỗng rẫy người mẹ đáng thương. Thông qua cuộc đối thoại, bà cô muốn chia rẽ tình cảm mẹ con, làm mất đi sự kính trọng của bé Hổng với người mẹ.

•    Trước nỗi đau tột cùng của bé Hồng khi khóe mắt cậu đã cay cay, nước mắt ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hòa đẩm đìa ở cằm và cổ, bà cô vẫn thản nhiên cười, nói, kể chuyện và ngân thật dài, thật ngọt hai tiếng “em bé”.

+Bà cô là một con người giả dối, xảo quyệt và lươn lẹo.

•     Trong cuộc đối thoại với bé Hồng, bà cô luôn tạo ra một lớp vỏ bọc với vẻ mặt tươi cười, giọng nói ngọt ngào, cử chỉ thân mật nhưng tất cả đều rất kịch.

•    Lời nói của bà cô không nhất quán, khi thì nói: Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu;khi lại nói: Mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn. Mẹ tôi ăn mặc rách rưới, mặt mày xanh bủng, người gầy rạc đi...

+Bà cô là người đại diện cho những lề thói, hủ tục của xã hội phong kiến đương thời. Xuyên suốt cả cuộc đối thoại, trước sự việc mẹ bé Hồng sinh em bé khi chưa đoạn tang chổng, bà cô luôn tỏ ra khinh miệt, kì thị, rẻ rúng và cố tìm cớ cho bé Hổng vào thăm mẹ để hành hạ, giễu cợt hành động đó: Vậy mày hỏi cô Thông - tên người đàn bà họ nội xa kia - chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao củngphải về. Trước sau cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao.

2. Tình yêu thương mãnh liệt của chú bé Hồng đối với người mẹ bất hạnh được thể hiện như thế nào?

- Tình yêu thương mãnh liệt của chú bé Hổng đối với người mẹ bất hạnh được thể hiện xuyên suốt từ đầu cho đến cuối đoạn trích.

+Trước tiên, tình yêu thương mẹ của bé Hổng được thể hiện thông qua cuộc đối thoại với bà cô.

•     Yêu thương mẹ nên ngay lập tức Hồng đã nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của bà cô. Bởi vậy, mặc cho bà cô ra sức gieo rắc những rắp tâm tanh bẩn để khinh miệt và ruồng rẫy người mẹ thì bé Hổng vẫn giữ nguyên vẹn tình yêu thương dành cho mẹ: Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến... Mặc dầu non một năm ròng mẹ tôi không gửi cho tôi lấy một lá thư, nhắn người thăm tôi lấy một lời và gửi cho tôi lấy một đồng quà, tôi thương mẹ tôi. Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vổ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

+ Bên cạnh đó, tình yêu thương mẹ của bé Hổng được thể hiện ở niềm vui sướng cực điểm khi gặp lại và nằm trong lòng người mẹ:

•      Chỉ vừa thoáng thấy một bóng người ngồi trên xe giống mẹ, Hổng đã liền đuổi theo, gọi bối rối.

Khi được ngồi trên xe cùng mẹ, cảm xúc trong Hồng vỡ òa: Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đẩu tôi hỏi, thì tôi òa lên khóc rồi cứ thế nức nở.

•     Hình ảnh người mẹ hiện lên qua lăng kính tràn đầy tình yêu thương của Hồng: không còm cõi xơ xác như bà cô nói, gương mặt mẹ tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn, màu hổng của hai gò má, khuôn miệng xinh xắn, hơi quần áo và hơi thở thơm tho lạ thường.

Hồng hạnh phúc khi được lăn vào lòng mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho.Trong sự êm dịu và ấm áp của tình mẫu tử, Hồng không mảy may nghĩ ngợi gì đến những lời nói lúc trước của bà cô.

3. Qua đoạn trích “Trong lòng mẹ”, hãy chứng minh rằng văn Nguyên Hồng giàu chất trữ tình.

- Chất trữ tình trong đoạn trích Trong lòng mẹ được tạo nên từ nhiều phương diện, khía cạnh:

+Trước tiên, chất trữ tình được tạo nên từ tình huống và nội dung câu chuyện. Trong đoạn trích Trong lòng mẹ, Nguyên Hổng hướng đến hoàn cảnh đáng thương, cay đắng, tủi cực cùng tình yêu thương cháy bỏng của bé Hồng dành cho người mẹ bất hạnh trước thái độ khinh miệt, rẻ rúng của nhân vật bà cô. Hoàn cảnh ấy được cụ thể hóa thông qua tình huống trò chuyện cùng bà cô và cuộc gặp gỡ không hẹn trước với người mẹ trong ngày giỗ đẩu cha.

+Chất trữ tình được tạo nên từ chiều sâu cảm xúc tinh tế trong tâm hổn của chú bé Hổng, từ nỗi buồn tủi len lỏi khi cảm nhận đượcý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt rất kịch của cô tôi kia cho đến sự đau đớn: cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng, im lặng không nói thành lời và cuối cùng là niềm vui sướng cực điểm khi được nằm trong lòng người mẹ không mảy may nghĩ ngợi gì nữa...

+Chất trữ tình được tạo nên từ sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kể, tả và biểu cảm cùng với những hình ảnh so sánh độc đáo, giàu sức gợi hình, gợi cảm:

• Ví dụ: Đoạn văn: Nước mắt tôi ròng ròng rớt xuống hai bên mép... để sinh nở một cách giấu giếm... có sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố kể, tả và biểu cảm. Trong đoạn văn, mặc dù Hổng kể lại lời nói của người cô nhưng hiện lên trên bề mặt ngôn từ chính là tâm trạng đau đớn tột cùng đến rơi nước mắt của chú bé Hồng và niềm thương xót, cảm thông cho người mẹ bất hạnh. Góp phần đẩy cảm xúc của nhân vật lên đến cao trào chính là hình ảnh miêu tả giọt nước mắt:

Nước mắt tôi ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hòa đấm đìa ở cằm và ở cổ.

• Hình ảnh so sánh độc đáo: Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vổ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi; và cái lầm đó không những làm tôi thẹn mà còn tủi cực nữa, khác gì cái ảo ảnh của một dòng nước trong suốt chảy dưới bóng râm đã hiện ra trước con mắt gần rạn nứt của người bộ hành ngã gục giữa sa mạc.

4. Qua văn bản trích giảng, em hiểu thế nào là hổi kí?

-  Hồi kí (hổi: nhớ lại, kí: ghi chép) là một thể loại văn học kể lại những biến cố đã xảy ra trong quá khứ mà tác giả là người tham dự hoặc chứng kiến.

* Hồi kí mang tính chân thực, có chiểu sâu cảm xúc.

Trong tập hổi kí Những ngày thơ ấu, Nguyên Hổng chính là nhân vật trung tâm, người tự ghi lại tuổi thơ cay đắng, cơ cực của chính mình. Đoạn trích Trong lòng mẹ ghi lại những nỗi tủi cực, cay đắng cùng tình yêu thương vô bờ bến mà Nguyên Hồng dành cho người mẹ bất hạnh.

5. Có nhà nghiên cứu nhận định Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đổng. Nên hiểu như thếnào về nhận định đó? Qua đoạn trích “Trong lòng mẹ”, em hãy chứng minh nhận định trên.

-    Nhận định “Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đổng” xuất phát từ chính thực tiễn sáng tác của Nguyên Hồng: + Đê' tài phụ nữ và nhi đồng là đề tài xuyên suốt trong nhiều sáng tác của Nguyên Hổng: Tám Bính trong tiểu thuyết Bỉ vỏ, Hồng trong Những ngày thơ ấu,Huệ Chi trong tiểu thuyết Cửa biển,...

+Khi viết về phụ nữ và nhi đồng, Nguyên Hồng không chỉ viết bằng ngòi bút đổng cảm, xót thương trước số phận bất hạnh, cơ cực mà còn viết bằng tấm lòng trân trọng, nâng niu với những phẩm chất tốt đẹp của họ. Từ đó, nhà văn cất lên tiếng nói bênh vực, bảo vệ cho người phụ nữ và nhi đồng.

-   Trong đoạn trích Trong lòng mẹ,Nguyên Hổng đã chứng tỏ tài năng và tâm huyết của mình khi viết về người phụ nữ và trẻ em thông qua việc xây dựng thành công hình tượng ba nhân vật: bà cô bé Hổng, mẹ bé Hồng và bé Hồng.

+Với nhân vật bà cô, Nguyên Hồng đã nhanh chóng nắm bắt nét tâm lí, cá tính trên nhiều phương diện từ vẻ mặt, giọng nói cho đến những cử chỉ ầu yếm, thân mật trong cuộc nói chuyện với bé Hổng. Từ đó, nhà văn đã để lại ấn tượng sâu đậm trong

lòng người đọc với hình ảnh nhân vật bà cô vô cùng nham hiểm, độc ác, giả dối, đại diện cho những lề thói, hủ tục lạc hậu trong xã hội phong kiến đương thời.

+Nhân vật người mẹ bé Hồng hiện lên với vẻ đẹp hiền hậu, trọng tình nghĩa và giàu tình yêu thương con. Sau bao ngày xa cách, khi gặp lại bé Hồng, người mẹ cũng vô cùng xúc động sụt sùi theo rồi âu yếm xoa đầu, vuốt ve từ trán xuống cằm, gãi rôm ở sống lưng bù đắp tình cảm cho Hồng. Chỉ với một vài cử chỉ ấy, Nguyên Hồng đã khắc họa được vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất cao quý của người phụ nữ Việt Nam bao đời nay.

+ Viết về tuổi thơ cay đắng, cơ cực của mình khi sống nhờ người cô và chịu sự rẻ rúng, khinh miệt của bà, Nguyên Hồng đã giúp người đọc khám phá thế giới tâm hồn vô cùng nhạy cảm, giàu tình thương mẹ của một đứa trẻ với tâm hồn non nớt.

II. Bài tập rèn luyện

1.     Hãy viết lại một kỉ niệm đáng nhớ trong cuộc đời của em với người mẹ của mình.

2.     Sưu tầm những câu chuyện trong văn học cũng như trong đời sống ca ngợi tình mẫu tử cao đẹp.

 

Nguồn: