Bến tàu trong thành phố
– Xuân Quỳnh –
(Lược một đoạn: Nhà Hưng ở trong phố nhưng nó không biết ở đây có bến tàu thủy. Hằng ngày, sau buổi học, nó chỉ quanh quẩn trong nhà. Nó hay vẽ, thích nhất là vẽ tàu thủy. Hưng với một người anh khác mẹ tên Hà. Khi bố và mẹ anh chia tay, anh ở cùng mẹ. Nhưng bố mẹ Hưng vẫn rất quan tâm đến anh. Vì mẹ anh đi Liên Xô, anh chuyển đến ở nhà Hưng. Hưng không thích bởi từ nay không còn được chiều chuộng nhất nhà nữa. Anh Hà có đôi mắt xếch nên Hưng nghĩ chắc chẳng hiền.)
Có một hôm Hưng chạy chơi đâu về, thấy một vết mực loang trên cái tranh con tàu thủy để trên bàn mà Hưng vừa mới vẽ, tô màu cẩn thận. Hưng nghĩ ngay là anh Hà cố ý đánh đổ mực vào tranh. Hưng chộp lấy từ tranh vò nhàu đi rồi òa lên khóc. Hưng khóc và tiếc tranh thì ít, vì ức thì nhiều:
– Làm sao thế con? – Mẹ hỏi.
Anh Hà…. – Hưng vừa nói vừa nức nở. Anh Hà đánh đổ mực ra tranh của con.
– Không phải đâu. – Mẹ Hưng nói. – Không phải đâu, tại con mèo đấy. Ban nãy con mèo nó làm đổ mực tung tóe, anh Hà đã lau bàn và lọ mực, nhưng tranh của con thì không lau được.
– Không phải tại con mèo đâu, – Hưng đổ riệt cho Hà, – tại anh Hà đấy
– Tại con mèo!
– Tại anh Hà!
Hưng! Đột nhiên mẹ quát lên, chưa bao giờ Hưng thấy mẹ giận như vậy. Rồi mặt mẹ bỗng buồn hẳn đi, mắt mẹ rơm rớm. – Hưng tại sao con lại nghĩ ác về anh con vậy? […]
Con phải xin lỗi anh con.
Đến chiều, khi con mèo về ăn cơm, Hưng trông thấy chân con mèo có dính tí mực Hưng biết là mình đã nghi oan cho anh Hà nhưng vừa tự đi vừa ngượng nên Hưng vẫn lẳng lặng chẳng nói gì.
(Lược một đoạn: Đêm ấy, Hưng chủ động làm lành, hai anh em vui vẻ trò chuyện. Một hôm mẹ đưa hai anh em ra bến tàu chơi. Nghe tiếng còi tàu Hưng thấy nôn nao, tưởng như sắp phải xa anh Hà.)
Bỗng tự nhiên Hưng buột ra tiếng gọi:
– Anh Hà ơi!
– Gì thấy
– Anh ở đây với má và em mãi nhé!
– Mãi thì chắc chả được đâu, nhưng anh còn ở đây lâu, năm năm kia mà.
– Em biết rồi! Nhưng cuối cùng anh vẫn ở xa em, anh đi rồi em chơi với ai? Chẳng lẽ em ra bãi sông một mình, em chạy một mình, em cười một mình à? Chán lắm!
– Hay là, khi nào mẹ anh về, anh sẽ nói với mẹ anh xin chuyển công tác lên đây. Hai đứa ở gần nhau, má sẽ cho anh với Hưng ra bãi sông luôn. Chúng mình sẽ chơi với nhau mãi.
Chợt Hưng bậm môi, cúi đầu xuống rồi ngẩng lên, mếu máo:
– Anh Hà ơi! Anh đừng giận em nhé!
– Giận cái gì kia? – Hà ngơ ngác.
– Về cái chuyện đổ lọ mực ấy,
À…Mà anh không nhớ chuyện ấy đâu. Thôi chúng mình về đi, kẻo má đứng lâu một mình, má buồn…
Hai anh em nắm tay nhau chạy về phía bờ. Đằng sau là con tàu trắng đang đi xa dần […]
(Nhiều tác giả, 65 truyện ngắn hay dành cho thiếu nhi, NXB Kim Đồng, 2022, tr.236-2408)
* Chú thích: Xuân Quỳnh (1942 – 1988) là gương mặt tiêu biểu của thơ ca Việt Nam hiệu đại, cũng là cây bút có nhiều truyện ngắn viết cho thiếu nhi. Truyện của Xuân Quỳnh vừa giản dị, gần gũi, vừa trong trẻo, thuần khiết mà vẫn sâu sắc, chan chứa tình người. Bến tàu trong thành phố là một trong những truyện ngắn đặc sắc của Xuân Quỳnh dành cho thiếu nhi.
I. Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm, đoạn trích
– Tác giả, tác phẩm.
– Đoạn trích ngợi ca tình cảm gia đình: tình anh em gắn bó thắm thiết; tình mẹ thấu hiểu, bao dung.
II. Thân bài: Phân tích nội dung và nghệ thuật
1. Phân tích nội dung
a. Tình cảm anh em gắn bó thắm thiết:
– Tình cảm của em dành cho anh:
+ Ban đầu, Hưng không có thiện cảm với anh, phản ứng gay gắt, quyết liệt khi cho rằng anh Hà đã cố ý đổ mực vào bức tranh ý mới vẽ của mình (òa khóc, vò nhàu bức tranh, đổ riệt cho anh); im lặng dù biết mình đã nghi oan cho anh (vừa tự ái vừa ngượng nên Hưng vẫn lẳng lặng chẳng nói gì).
+ Hưng đã có những chuyển biến về nhận thức và tình cảm dành cho anh Hà: lo lắng, buồn bã khi nghĩ đến việc phải xa anh; khao khát được ở bên anh mãi mãi (Anh ở đây với má và em mãi mãi nhé); áy náy, day dứt vì đã nghi oan cho anh (bậm môi, mếu máo).
– Tình cảm của anh dành cho em:
+ Yêu thương, vị tha với em: không để bụng chuyện Hưng đã từng nghi oan cho mình (Mà anh không nhớ chuyện ấy đâu).
+ Mong ước được gắn bó cùng em: muốn mẹ chuyển công tác lên đây để hai đứa ở gần nhau, chơi với nhau mãi.
b. Tình mẹ yêu thương, thấu hiểu, bao dung:
– Công bằng, thấu tình trong cách giải quyết sự hiểu lầm của Hưng với Hà – người con riêng của chồng.
– Buồn bã, khổ tâm trước cách hành xử của Hưng với anh (Rồi mặt mẹ bỗng buồn hẳn đi, mắt mẹ rơm rớm).
2. Phân tích đặc sắc nghệ thuật.
– Ngôi kể thứ ba, tăng tính khách quan, giàu giá trị hiện thực cho câu chuyện; bao quát được thế giới nhân vật.
– Cốt truyện đơn giản xoay quanh mối quan hệ trong gia đình nhưng vẫn có chiều sâu, gây ấn tượng với người đọc.
– Nghệ thuật xây dựng nhân vật: thông qua hành động, cử chỉ, lời nói, suy nghĩ, tâm trạng khắc họa sống động đặc điểm của nhân vật, góp phần thể hiện chủ đề của tác phẩm.
– Ngôn ngữ kể chuyện bình dị, gần gũi với lời ăn tiếng nói hàng ngày.
– Lựa chọn được những chi tiết, hình ảnh giàu sức gợi (hình ảnh bến tàu, hai anh em nắm tay về phía bờ…)
– Giọng văn tự nhiên, chân thành, tạo nên một không khí ấm áp, nhẹ nhàng, chan chứa tình người.
III. Kết bài: Đánh giá chung
– Lựa chọn hình thức nghệ thuật đặc sắc, đoạn trích đã ngợi ca tình cảm gia đình, tình anh em gắn bó, tình mẹ bao dung. Qua đó tác giả nhắn nhủ mỗi người hãy trân trọng, nâng niu tình cảm gia đình.
Bài làm tham khảo
Xuân Quỳnh là một gương mặt tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại, được biết đến không chỉ ở vai trò nhà thơ với những vần thơ dạt dào cảm xúc mà còn là cây bút viết văn xuôi giàu chất nhân văn, đặc biệt là các truyện ngắn dành cho thiếu nhi. Truyện ngắn “Bến tàu trong thành phố” là một tác phẩm như thế, nhẹ nhàng, trong trẻo mà sâu sắc, giản dị mà lay động lòng người. Đoạn trích tiêu biểu trong truyện không chỉ khắc họa một câu chuyện cảm động về tình anh em mà còn là lời ngợi ca tình cảm gia đình ấm áp, thiêng liêng và chan chứa yêu thương.
Trọng tâm của đoạn trích là hành trình từ hiểu lầm đến thấu hiểu và gắn bó giữa hai anh em Hưng và Hà. Khi mới sống chung, Hưng không có thiện cảm với người anh cùng cha khác mẹ. Cậu bé cảm thấy mình bị “chia sẻ” vị trí đặc biệt trong lòng cha mẹ, vì thế luôn giữ khoảng cách với anh Hà. Sự nghi kị ấy bộc lộ rõ nét khi Hưng phát hiện bức tranh mình cất công vẽ bị loang mực. Không cần kiểm chứng, em lập tức đổ lỗi cho anh Hà, phản ứng gay gắt bằng hành động vò nát tranh và òa khóc tức tưởi. Hành vi đó phản ánh đúng tâm lý trẻ thơ: ích kỷ, nông nổi và dễ bị tổn thương bởi sự thay đổi trong môi trường sống.
Tuy nhiên, điều đặc biệt làm nên chiều sâu cho đoạn trích là sự chuyển biến trong nội tâm của nhân vật Hưng. Khi nhận ra vết mực dính trên chân con mèo, Hưng hiểu rằng mình đã nghi oan cho anh, nhưng lại im lặng vì vừa ngượng, vừa tự ái. Chỉ đến khi ra bến tàu, trong khoảnh khắc tưởng như sắp phải chia xa anh Hà, cậu bé mới vỡ òa cảm xúc: “Anh Hà ơi, anh đừng giận em nhé!” Câu nói giản dị ấy là lời xin lỗi muộn màng nhưng chân thành, thể hiện sự trưởng thành trong cảm xúc và suy nghĩ. Cậu bé Hưng ích kỷ ban đầu giờ đây đã biết áy náy, biết trân trọng tình thân và khát khao được ở bên anh trai, một bước ngoặt tinh thần đầy xúc động.
Ngược lại với sự nóng nảy của em, anh Hà hiện lên là người điềm đạm, bao dung và rất mực yêu thương em. Khi bị hiểu lầm, anh không hề tranh cãi hay giận dữ, mà âm thầm lau dọn, không một lời oán trách. Khi Hưng xin lỗi, anh lại nhẹ nhàng đáp: “Anh không nhớ chuyện ấy đâu”, một câu nói giản dị mà đầy vị tha. Không những thế, anh còn ngỏ ý sẽ xin chuyển công tác để có thể được sống gần em hơn. Trong từng lời nói, cử chỉ, tình cảm anh dành cho em được bộc lộ chân thành và sâu sắc, một tình anh cao đẹp, gắn bó như ruột thịt dù hai người không cùng mẹ sinh ra.
Song song với tình cảm anh em, hình ảnh người mẹ trong đoạn trích cũng là điểm sáng đầy ấn tượng. Mẹ Hưng không chỉ hiện lên với vai trò người lớn giải quyết mâu thuẫn, mà còn là biểu tượng của sự công bằng, bao dung và thấu hiểu. Bà nghiêm khắc khi Hưng sai, nhưng ánh mắt rơm rớm và khuôn mặt buồn của bà lại cho thấy nỗi tổn thương sâu sắc, không phải vì lỗi lầm của con trẻ, mà vì chứng kiến sự chia rẽ giữa hai đứa con của mình. Tình mẫu tử trong tác phẩm vì thế không ồn ào, không lên gân, mà dịu dàng thấm đẫm, như một dòng sông âm thầm nuôi dưỡng tình thân.
Về mặt nghệ thuật, đoạn trích mang nhiều nét đặc sắc trong cách kể và dựng truyện. Tác giả sử dụng ngôi kể thứ ba giúp câu chuyện mang tính khách quan, đồng thời vẫn cho thấy rõ nội tâm từng nhân vật. Cốt truyện tuy đơn giản, chỉ là một sự việc nhỏ trong đời sống thường nhật, chuyện một bức tranh bị đổ mực nhưng lại chứa đựng những rung động cảm xúc sâu xa và chân thật. Nhân vật được khắc họa sinh động qua lời nói, hành vi, tâm lý, đặc biệt là nhân vật Hưng, một đứa trẻ sống động với những cung bậc cảm xúc đầy biến chuyển. Ngôn ngữ kể chuyện gần gũi với đời sống, mộc mạc như lời trò chuyện trong một mái nhà, làm nổi bật chất thơ và vẻ đẹp đời thường của tình cảm gia đình. Đặc biệt, chi tiết cuối cùng – hai anh em nắm tay nhau chạy về phía bờ, phía con tàu trắng đang đi xa dần là một hình ảnh đầy gợi cảm và biểu tượng. Đó là khoảnh khắc kết nối, là ẩn dụ cho hành trình trưởng thành, cho sự níu giữ yêu thương trước dòng chảy xa cách của thời gian.
Bằng giọng kể tự nhiên, nghệ thuật xây dựng nhân vật tinh tế và cảm xúc nhân văn sâu sắc, đoạn trích trong “Bến tàu trong thành phố” đã thể hiện sinh động vẻ đẹp của tình cảm gia đình, nơi những hiểu lầm, tổn thương có thể được xoa dịu bằng yêu thương và bao dung. Tác phẩm là lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng tha thiết: hãy biết trân trọng từng khoảnh khắc sống bên những người thân yêu, bởi tình thân chính là bến đỗ bình yên nhất trong hành trình làm người.
Thảo luận về bài viết này