DẦU CHÂN NGƯỜI LÍNH
(Trích)
Nguyễn Minh Châu
(Tóm tắt: “Dấu chân người lính” là tiểu thuyết kể về cuộc chiến vô cùng ác liệt của quân đội ta với kẻ thù ở thung lĩng Khe Sanh, Quảng Trị. Tác phẩm gồm 03 phần: Hành quân – Chiến dịch bao vây – Đất giải phóng, nhằm tái hiện lại hành trình chiến đấu từ những ngày bắt đầu chuẩn bị đến chặng đường hành quân và cuối cùng là cuộc tấn công giành chiến thẳng. Trong hành trình ấy là những câu chuyện về cuộc sống chiến đầu và đời sống tâm hồn của chính ủy Kinh, chiến sĩ cần vụ Khuê, trinh sát Lượng, lính thông tin Lữ,… Đoạn trích dưới đây thuộc chương 12, kể về Nết – chị của Khuê, một nữ thanh niên xung phong, được điều đến làm công việc của y tả trạm phẩu thuật ở Tây Nam Khe Sanh)
Nết đã đi làm đường trong đội thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước hai năm, hai năm làm cấp dưỡng nữa, cô đã đi gần suốt dãy Trường Sơn mà vẫn không sao sửa chữa được cái bệnh nhớ nhà. […]
Làm sao nói hết mọi điều đáng nói về một cái bếp lửa trên chon von Trường Sơn? Những cái bếp bằng đất vắt nặn nên bởi bàn tay khéo léo, khói chỉ lan lờ mờ trong có như sương ban mai rồi tan dần, lửa thì đậu lại. Ngọn lửa được ấp ủ trong lòng người con gái đồng bằng. Những chiến sĩ hành quân trên Trường Sơn chợt trông thấy một ảnh lửa hồng, một mái nhà, cái bờ giậu bằng cây sắn có rặng mồng tơi leo, đàn gà lợn trong chuồng, bên đường một mái tóc cặp buông lơi, một kiểu chít khăn mỏ quạ, một nước da con gái đang sốt rét, một ánh mắt đằm thắm vồn vã: “Các anh người quê ở đâu ta?”. Có biết bao nhiêu là nỗi nhớ đồng bằng gửi vào trong một câu hỏi ấy? Có đêm khuya khoắt ngồi trước khuôn bếp, Nết lắng nghe thấy đủ các thứ tiếng động của rừng: tiếng suối chảy, tiếng gà rừng gáy, tiếng con tắc kè và tiếng chim “bắt cô trới cột”. Mỗi lúc như vậy, nỗi nhớ nhà và nhớ vùng xuôi cứ cồn cào trong gan ruột, Nết nghe rõ tiếng cá chép đớp mồi bên bờ ao ấu, cùng tiếng mẹ khỏa nước rửa chân ngoài cầu ao… Suốt những năm ở nhà cùng với mẹ, chẳng mấy khi Nết trông thấy mẹ mặc một cái quần chùng, hai ống quần ướt sũng bao giờ cũng vo quá gối, đôi bắp chân đen thui khẳng khiu bao giờ cũng in một ngấn bùn trắng. Mỗi buổi trưa hè đi làm ngoài đồng trở về, bước chân bao giờ cũng lật đật, mẹ vứt xóc cua đồng trước thêm nhà và liền nằm úp sấp bụng trên cái thềm đất, vừa cười ngượng nghịu vừa vẫy Nết lại. Nết chạy tới nhẹ nhàng giậm bàn chân trên dọc sống lưng mẹ, giận dữ rầy la mẹ sau các kỳ sinh nở không biết kiêng cũ. Và những lúc như vậy, mẹ chi nín lặng nhẫn nhục rên khe khẽ và đưa mắt nhìn lũ con cãi cọ tranh nhau đuổi theo những con cua đồng “- U ơi!”. Ngày hôm đó, Nết đã cầm chặt lá thư ngắn ngủi của Khuê trong những ngón tay cứng đờ như không còn biết cảm giác, cô kêu lên một tiếng rên ri đầy đau khổ và phẫn nộ. Nết nhớ ngày ở nhà, cô thường giả vờ xắn ống tay áo dọa đùa thằng em bé nhất: “Hiên ra đây chị gội đầu nào?”. Thằng bé sợ nhất là bị bế đi gội đầu liền khóc thét om cả nhà và lần nào Nết cũng bị mẹ mắng: “Cái con quý này lớn xác chỉ khỏe trêu em!”.
Các mẩu niệm vui buồn vụn vặt gần như chẳng có ý nghĩa gì hết ở trong cái gia đình nghèo và lam lũ, Nết cứ theo bộ đội đi một bước lại nhớ thêm một chuyện. Không biết bao nhiêu chuyện vui buồn nho nhỏ trong gia đình. Mỗi mẩu chuyện là một lưỡi dao cắt vào gan vào ruột. “Nết ơi, tao lạy mày, mày khóc đi một cái!”. – Không bao giờ tao chịu khóc đâu Dự ạ, lúc xong việc ở đây rồi thì tao sẽ khóc. Nhưng bây giờ anh chị em trong đội đang vội vàng chuẩn bị đón thương binh về, mỗi người xé ra làm hai ba mà chưa làm hết việc, lẽ nào ngồi khóc? Làm sao sinh ra người con gái giàu nước mắt vậy, nhưng Nết không rõ một giọt nước mắt nào cho mẹ và em ở nhà đã chết vì bom Mỹ. Hãy nghiễn răng lại mà làm việc đừng quản ngày đêm. Hãy nghiễn răng lại mà chiến đấu và làm việc để trả thù cho những người thân đã mất!
(Trích Nguyễn Minh Châu, Tác phẩm văn học được giải thưởng Hồ Chí Minh, NXB Văn học, 2007, tr.538-540)
I. Mở đoạn
– Giới thiệu về tác phẩm Dấu chân người lính của Nguyễn Minh Châu và đoạn trích trong phần đọc hiểu.
– Khái quát về hình ảnh những con người trên tuyến đường Trường Sơn – những con người kiên cường, giàu tình cảm, luôn gắn bó với quê hương, đồng đội.
II. Thân đoạn
1. Vẻ đẹp kiên cường, bất khuất trong chiến tranh
– Những con người trên tuyến đường Trường Sơn, đặc biệt là nữ thanh niên xung phong như Nết, luôn kiên trì, dũng cảm, vượt qua gian khổ.
– Dù phải đối mặt với chiến tranh ác liệt, họ vẫn không quản ngại khó khăn, ngày đêm bám trụ, làm nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao.
2. Vẻ đẹp của lòng yêu nước và tinh thần cống hiến
– Họ ra đi chiến đấu với lý tưởng cao đẹp, sẵn sàng hy sinh tuổi trẻ, cuộc sống riêng để bảo vệ đất nước.
– Nết, dù mang trong lòng nỗi nhớ nhà khôn nguôi, vẫn nén đau thương để tiếp tục làm việc, thể hiện sự hy sinh cao cả vì đồng đội và Tổ quốc.
3. Vẻ đẹp của tình cảm sâu nặng với quê hương, gia đình
– Hình ảnh bếp lửa, những ký ức về người mẹ tảo tần, những câu chuyện nhỏ nhặt về gia đình được Nết nhớ về trong những phút giây cô đơn, xa cách.
– Điều đó cho thấy những con người trên Trường Sơn không chỉ là những chiến sĩ kiên trung mà còn mang tâm hồn rất đỗi dịu dàng, gắn bó với quê hương, yêu thương gia đình sâu sắc.
III. Kết đoạn
– Khẳng định vẻ đẹp của những con người trên tuyến đường Trường Sơn: vừa kiên cường trong chiến đấu, vừa giàu tình cảm với gia đình, quê hương.
– Đó chính là hình ảnh tiêu biểu của thế hệ thanh niên trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.
Đoạn văn nghị luận (Khoảng 200 chữ)
Tham khảo Đoạn 1.
Đoạn trích trong tiểu thuyết Dấu chân người lính đã khắc họa vẻ đẹp tâm hồn của những con người trên tuyến đường Trường Sơn trong kháng chiến chống Mỹ. Họ mang trong mình tinh thần kiên cường, bất khuất, không quản ngại gian khổ, hy sinh để hoàn thành nhiệm vụ. Nhân vật Nết – một nữ thanh niên xung phong, dù mang nỗi nhớ nhà da diết nhưng vẫn dằn lòng để tiếp tục công việc, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao cả. Không chỉ kiên cường, họ còn giàu lòng yêu nước, luôn đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên nỗi đau cá nhân. Đặc biệt, những con người ấy vẫn giữ trong tim tình cảm sâu nặng với quê hương, gia đình. Những ký ức về mái nhà, bếp lửa, hình ảnh người mẹ tảo tần luôn hiện lên trong tâm trí họ, thể hiện một tâm hồn giàu tình cảm. Chính sự hòa quyện giữa lòng yêu nước, tinh thần chiến đấu kiên cường và tình cảm gia đình sâu sắc đã tạo nên vẻ đẹp vừa mạnh mẽ, vừa dịu dàng của những con người trên tuyến đường Trường Sơn năm ấy.
Tham khảo Đoạn 2
Đoạn trích trong Dấu chân người lính của Nguyễn Minh Châu đã khắc họa rõ nét vẻ đẹp tâm hồn của những con người trên tuyến đường Trường Sơn – những con người kiên cường, giàu tình cảm và tràn đầy lý tưởng cống hiến cho đất nước. Trước hết, họ mang trong mình tinh thần dũng cảm, sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc. Nhân vật Nết, một nữ thanh niên xung phong, dù nhớ nhà da diết nhưng vẫn gác lại tình riêng, nén đau thương để tiếp tục chiến đấu và chăm sóc thương binh. Sự kiên cường ấy không chỉ thể hiện ở Nết mà còn là phẩm chất chung của những con người trên tuyến đường Trường Sơn – những con người đã coi sự hy sinh là lẽ sống, luôn “nghiến răng lại mà làm việc đừng quản ngày đêm”. Bên cạnh tinh thần quả cảm, họ còn mang trong mình một trái tim giàu yêu thương. Hình ảnh “bếp lửa trên chon von Trường Sơn” không chỉ đơn thuần là nơi nấu nướng mà còn là biểu tượng của hơi ấm quê hương, là tình đồng chí, đồng đội ấm áp giữa chiến tranh khốc liệt. Ánh lửa nhỏ bé ấy gợi nhắc những người lính về quê hương thân thuộc, về những mái nhà đơn sơ và vòng tay yêu thương của mẹ, , của chị. Ngoài ra, những con người trên tuyến đường Trường Sơn còn có một đời sống tâm hồn phong phú. Dù sống trong hoàn cảnh chiến tranh đầy gian khổ, họ vẫn giữ được những ký ức đẹp về quê hương, gia đình. Những kỷ niệm tưởng chừng như rất nhỏ, như tiếng cá đớp mồi bên bờ ao hay hình ảnh mẹ lam lũ trên cánh đồng, lại trở thành động lực để họ tiếp tục chiến đấu. Như vậy, đoạn trích không chỉ tái hiện cuộc chiến đấu khốc liệt trên tuyến đường Trường Sơn mà còn làm sáng lên vẻ đẹp tâm hồn của những con người nơi đây – những con người kiên cường, giàu yêu thương và luôn hướng về lý tưởng cao đẹp của dân tộc.
Thảo luận về bài viết này