TIẾNG VE RAN
(Lược một đoạn: Sáng sớm chủ nhật, sau trận mưa rào đêm trước, đám trẻ con tụ họp chơi đá cầu trên bãi cỏ vườn hoa. Chúng trông thấy một con ve bay mệt mỏi và bắt được nó thật dễ dàng. Khi cầm nó trên tay, lũ trẻ nhận ra nó không có đuôi…)
Lũ trẻ ồn ào tranh cãi, chẳng đứa nào chịu đứa nào. Tôi cầm con ve trên tay. Đó là một con ve cái, không biết kêu. Cảnh nó xơ xác, râu đã xoăn, mệt mỏi đến độ không buồn cựa quậy khi tôi nhấc một bên càng nó. Cái đốt đuôi cuối cùng của con ve đã rụng đâu mất. Bụng nó rỗng không, quanh thành bụng chỉ là một màng da mỏng trong veo.
Thật lạ lùng, mấy ngày sau, lũ trẻ liên tiếp bắt được những con vẹ như thế, “những con ve cuối mùa” chậm chạp, im lặng bay chuyền rất thấp từ gốc cây này sang gốc cây kia, đến đứa trẻ lên ba cũng có thể chộp được dễ dàng. Tôi không sao hiểu nổi về loại ve cụt đuôi ấy. Tôi quyết định đi hỏi bác Tư già coi vườn. Bác trông nom vườn hoa này đã hàng chục năm nay, chuyên tỉa cây, xén cỏ, điều gì mà bác chẳng biết.
Thoạt nhìn thấy con ve tôi chìa ra, bác đã chép miệng:
– Tội nghiệp, con ve rạc! Chủ đặt xuống cỏ cho kiến nó rước đi… Ve rạc là sắp sang thu đấy! Rồi bác giảng giải:
– Đây là con ve mẹ, chú hiểu chưa? Sau những ngày hè quần tụ, ve đực chết hết, những con ve cái nặng bụng trứng bay đi tìm chỗ đẻ. Chúng thường chọn những lúc mới tạnh mưa, tìm chỗ đất mềm gần các gốc cây, dùng mũi nhọn ở cuối đuôi đào lỗ, đẻ trứng xuống đó. Mấy ngày liền chúng không ăn không uống, chỉ bay quần bay quanh lo đẻ trứng. Đẻ hết bụng trứng thì người cũng rạc hết, đốt đuôi rụng theo với lứa trứng cuối cùng. Thế là ve mẹ đã làm xong phận sự. Đến mùa hè sang năm, ve con lột ra hàng đàn, các chú lại tha hồ nghe tiếng ve ngân.
Tôi ngẫm nghĩ mãi về câu chuyện con vẹ mẹ của bác Tư. Thế ra con ve thầm lặng hi sinh ấy là mẹ của những tiếng ve ran, mẹ của những tiếng ca rạng rỡ suốt cả các mùa hè! Khác nào im lặng
là mẹ các âm thanh diệu kì.
Quả là tôi dốt nát và vô tình quá! Tôi đã bắt và chơi đủ thứ ve: ve kim, cồ cộ, ve giọng trầm, ve tí xíu mình đỏ cánh đen, vòi voi, ve cánh lụa đốm hoa… Thế nhưng đây là lần đầu tôi hiểu về con ve rạc. Vâng, nhất định như thế, chắc chắn là như thế, các bạn cứ lắng nghe mà xem. Những đêm hè thật yên tĩnh, trong lành, tiếng bầy ve đồng thanh cất lên trang nghiêm và xúc động – chúng tưởng nhớ tới mẹ ve đã sinh ra chúng cùng giọng hát đầy tài năng của chúng đấy.
Tháng 12/1976
(Trích “Những truyện hay viết cho thiếu nhi – Vũ Tú Nam!”, tác giả Vũ Tú Nam, NXB Kim Đồng, tr226 – 228)
*Nhà văn Vũ Tú Nam (1929 – 2020) quê tại Vụ Bản, Nam Định. Ông rất thành công trong việc sáng tác cho thiếu nhi với hai đề tài chính là thiên nhiên và con người. Giọng văn của ông trong trẻo, dịu dàng, giàu tình cảm, có khả năng gợi mở trí tưởng tượng của con người và có tính giáo dục cao.
Gợi ý:
1. Phân tích những đặc điểm của nhân vật tôi
– “Tôi” là một đứa trẻ tò mò và nhạy cảm; thích tìm hiểu những sự việc xảy ra xung quanh mình.
– Thông qua cuộc trò chuyện với bác Tư, “tôi” có sự thay đổi và trưởng thành trong nhận thức: hiểu được giá trị và sự hi sinh thầm lặng của con ve rạc hay sâu xa hơn là những con người trong cuộc sống; hối hận vì trước đây mình không hiểu thấu giá trị của những điều nhỏ bé; tự nhắc nhở mình phải biết ơn, trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống;…
2. Đánh giá được nhân vật tôi
– Nhân vật được xây dựng qua một số nghệ thuật tiêu biểu: ngôi kể thứ nhất; ngôn ngữ gần gũi, đời thường; cách miêu tả tâm lí trẻ thơ tinh tế, ngòi bút miêu tả chân thực,…
– Qua nhân vật tôi, ta thấy được tài năng, phong cách nghệ thuật độc đáo của tác giả, nhất là khi viết về đề tài trẻ thơ.
Đoạn văn 200 chữ phân tích nhân vật “tôi” trong truyện ngắn “Tiếng ve ran” của Vũ Tú Nam
Có những âm thanh tưởng chỉ làm rộn rã một mùa hè, nhưng lại đủ sức đánh thức cả một tâm hồn non trẻ. Nhân vật “tôi” trong truyện ngắn Tiếng ve ran của Vũ Tú Nam hiện lên là một cậu bé hồn nhiên, tò mò và giàu cảm xúc. Khi cầm con ve “rạc” trên tay, “tôi” quan sát rất kĩ từng chi tiết xơ xác, mệt mỏi của nó và không khỏi băn khoăn trước hiện tượng lạ. Sự không hiểu ấy đã thôi thúc cậu tìm đến bác Tư để hỏi cho rõ ngọn ngành. Sau khi nghe giải thích về ve mẹ, loài côn trùng âm thầm hi sinh để sinh ra những tiếng ve rộn rã mùa hè, “tôi” thực sự xúc động và tự trách mình “dốt nát và vô tình”. Từ trò chơi trẻ con, cậu bé đã nhận ra ý nghĩa của sự hi sinh lặng thầm, để rồi liên tưởng đầy chất thơ: “im lặng là mẹ các âm thanh diệu kì”. Qua diễn biến tâm lí tinh tế ở ngôi kể thứ nhất, nhân vật “tôi” cho thấy sự trưởng thành trong nhận thức và khơi gợi bài học về lòng biết ơn, biết trân trọng những điều bình dị quanh mình.
Thảo luận về bài viết này