Đi trước là lợi thế, nhưng đi sau cũng là lợi thế

“Tìm đúng chỗ của mình thật khó
Chỉ một chỗ đứng chân nho nhỏ
Nhưng phải đúng của mình
Như bến của thuyền, như én với mùa xuân
Bởi vì sống chẳng đơn thuần là tồn tại.”

Những câu thơ của thi sĩ Nguyễn Quảng Hà khiến tôi tự vấn lòng mình, cuộc đời phải chăng là hành trình con người kiếm tìm và khẳng định giá trị của bản thân? Trên hành trình cuộc đời ắt phải có những người đi trước, người đi sau, vậy chúng ta ở đâu tuyến đường ấy? Và tôi hiếu rằng đi trước là một lợi thế, song đi sau cũng có những điều kiện, cơ hội nhất định cho sự phát triển của cá nhân cũng như của quốc gia. Tựa như câu nói: “Đi trước là lợi thế, nhưng đi sau cũng là lợi thế. Một cá nhân đã vậy, một quốc gia ắt hẳn cũng như vậy”.

“Lợi thế” có thể hiểu là những điều kiện thuận lợi giúp chúng ta đạt được mục tiêu nhanh chóng hơn. “Đi trước” – người có sự chuẩn bị, quyết định, hành động sớm hơn người khác, đó được coi là một lợi thế. Bởi lẽ người đi đầu có nhiều ưu thế, cơ hội trong việc khám phá những điều mới mẻ, kiếm tìm cơ hội thành công. Song “đi sau” – người tiếp bước, xuất phát muộn hơn cũng có những điều kiện thuận lợi không kém so với những người đi trước. Điều này không chỉ đúng với “một cá nhân” – một cá thể độc lập mà còn có ý nghĩa đối với “một quốc gia” – hình thái tổ chức xã hội bậc cao, tập hợp nhiều cá thể sống trong một cộng đồng, chịu ảnh hưởng chung của nền văn hiến, văn hóa,… Nhận định trên vừa mang tính cá nhân, vừa mang tính phổ quát và thật xác đáng khi khẳng định: trên hành trình phát triển của mỗi con người, mỗi đất nước dù đi trước hay đi sau, xuất phát sớm hay muộn thì đều có khả năng mang lại những ưu thế, thuận lợi cho sự phát triển và khẳng định vị thế riêng.

Như một quy luật tự nhiên của cuộc sống, có người đi trước thì ắt phải có người đi sau và ngược lại. Vốn dĩ cuộc sống không phải là con đường bằng phẳng, không phải lúc nào cũng có điều kiện đồng đều để mọi người, mọi quốc gia sải bước cùng nhau. Tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh riêng mỗi cá nhân, mỗi quốc gia sẽ đưa ra những quyết định, lựa chọn điểm xuất phát phù hợp. Bởi “mọi con đường đều dẫn đến thành Rome”, dù đi trước hay đi sau, hành trình ấy đều ý nghĩa nếu ta biết nắm bắt và tận dụng mọi cơ hội. Đi trước – đi sau là lẽ tất yếu trong quy luật vận động, phát triển của cuộc sống. Chúng ta không thể lựa chọn nơi mình sinh ra cũng như một quốc gia không thể tự lựa chọn vị trí địa lý như mong muốn, song một cá nhân hay một quốc gia đều có thể làm chủ được vận mệnh của mình nếu nhìn thấy những thế mạnh đang có để từ đó nỗ lực vươn lên. Vì cuộc sống là sự tồn tại của hai mặt đối lập, đi trước hay đi sau đều ẩn chứa những khả năng mới, những lợi thế riêng biệt.

“Đi trước là lợi thế”.

Cuộc sống luôn vận động và phát triển không ngừng, xã hội hiện đại mở ra vô vàn cơ hội mới cho những bước tiến vượt bậc. Đặc biệt đặt trong bối cảnh xã hội ngày nay, công nghệ “AI” (Artificial Intelligence) – trí tuệ nhân tạo ngày càng trở nên phổ biến đã tạo điều kiện thuận lợi để con người tìm hiểu, khám phá lĩnh vực mới mẻ. Nếu không trở thành người đi trước, đón đầu, khám phá công nghệ – kỹ thuật mới thì con người rất dễ bị lạc hậu, không thể theo kịp những bước tiến của xã hội. Khi đi trước, tiên phong, một cá nhân hay một quốc gia sẽ có khả năng chuẩn bị tốt hơn, kỹ lưỡng hơn so với các cá nhân, quốc gia đi sau.

Đối với một cá nhân, khi trở thành người mở đường sẽ hội tụ những ưu thế về trí tuệ, kỹ năng và bản lĩnh vững vàng. Đó là hành trình vượt ra khỏi vùng an toàn, mở rộng giới hạn của chính mình để mỗi người có thể phát hiện ra những khả năng mới, những cơ hội mới. Người đi trước có thể sáng tạo ra những ý tưởng mới mẻ, độc đáo giúp ích cho bản thân và xã hội. Như cách mà nhà bác học Franklin bất chấp nguy hiểm đến tính mạng để tạo ra phát minh vĩ đại, “chế ngự tia sét” – cột thu lôi. Dù là người đi trước song Franklin không bao giờ đòi bản quyền cho phát minh của mình, ông tâm niệm rằng: “Vì chúng ta đang hưởng thụ nhiều sự tân tiến có được từ phát minh của những người khác, chúng ta cần phải sung sướng khi có cơ hội phục vụ những người khác bằng những phát minh của mình”. Ông là một trong những người đi đầu trong lĩnh vực sáng chế khoa học, có nhiều cống hiến cho nhân loại đồng thời cũng truyền cảm hứng cho thế hệ đi sau. Tầng 5 của tháp Maslow phản ảnh nhu cầu khẳng định bản thân của con người. Có lẽ vì thế mà mỗi người luôn mang trong mình khao khát bứt phá, tạo nên những dấu ấn trên của mình. Những người đi trước khi gặt hái được những trái ngọt sẽ để lại dấu ấn lớn lao được nhiếu người công nhận, tạo nên thương hiệu riêng hay nói cách khác họ tự tạo lối đi riêng cho mình. Người tiên phong không chỉ đạt được thành quả cho bản thân mà còn tạo tiền đề, động lực, định hướng phát triển cho những
người tiếp bước. Với kinh nghiệm và thành quả gặt hái, họ có thể được coi là một kiểu mẫu, tên tuổi tiêu biểu được nhắc đến và nhiều người học tập, tạo nên hiệu ứng tích cực trong xã hội.

Đối với một quốc gia, khi đi trước sẽ có nhiều điều kiện để canh tân, phát triển ngày càng lớn mạnh hơn. Để trở thành một quốc gia tiên phong đòi hỏi đất nước ấy phải có tiềm lực tốt trên nhiều lĩnh vực: kinh tế, xã hội, khoa học, công nghệ,… hay nói cách khác là có nền tảng vượt trội hơn so với các nước khác. Những quốc gia phát triển đi đầu có nhiều cơ hội để kiểm soát công nghệ, thị trường đạt đến độ uy tín, đào tạo nhiều mũi nhọn, nhân lực trình độ cao. Nhật Bản tuy phải gánh chịu nhiều hiểm họa thiên nhiên song đã vươn lên trở thành siêu cường kinh tế trên thế giới bởi quốc gia này chú trọng và dẫn đầu trong việc áp dụng công nghệ tiên tiến, đổi mới khoa học kỹ thuật. Chỉ trong chưa đầy một giờ, công nghệ Nhật Bản đã có thể sản xuất ra một tấn thép và đạt được nhiều thành quả đáng ngưỡng mộ. Chính tinh thần trách nhiệm, kỷ luật của người dân cũng góp phần không nhỏ giúp Nhật Bản vươn lên trở thành một trong những quốc gia tiên phong, dẫn đầu về kinh tế – tài chính.

Người đi trước có lợi thế hơn khi ít phải chịu sự cạnh tranh, có nhiều cơ hội, nhiều không gian để trải nghiệm và phát triển. Song họ cũng phải chấp nhận đối diện với nhiều khó khăn, thách thức, thậm chí có thể là thất bại. Con đường đi đến thành công của một cá nhân hay một quốc gia đi trước cũng có lúc gập ghềnh, có nhiều ý kiến trái chiều đôi khi rất dễ rơi vào trạng thái hoang mang, mất phương hướng. Bởi thế, đi sau cũng là một lợi thế…

Không phải cá nhân hay quốc gia nào cũng có đủ điều kiện thuận lợi để vươn lên đi đầu. Song với tâm thế của người tiếp bước, học hỏi những kinh nghiệm, bài học quý giá từ thành công và thất bại của người đi trước là điều thật cần thiết. Isaac Newton cũng đã khẳng định rằng: “Tôi nhìn thấy được xa hơn bởi vì tôi đứng trên vai những người khổng lồ”, những người đi sau có lợi thế hơn khi điểm xuất phát của họ được kế thừa từ nền tảng của những người mở đường, được tiếp cận với những tinh hoa, nguồn tài nguyên khổng lồ đã được khai phá. Nhất là trong thời đại ngày nay – kỷ nguyên số với sự phủ sóng của công nghệ hiện đại, chúng ta chưa chắc đã trở thành người tiên phong nhưng chắc chắn rằng con đường phát triển của ta sẽ thuận lợi hơn khi tiếp thu, chắt lọc từ những bài học trước đó và phát huy lợi thế của người đi sau. Người xuất phát muộn hơn sẽ có được cái nhìn toàn cảnh, có thể thấy được những ưu, nhược điểm của những “dấu chân” đi trước để từ đó có những lựa chọn, định hướng phù hợp trên con đường đi tới thành công. Đó cũng là cách Google trở thành nền tảng tìm kiếm hàng đầu thế giới (chiếm 93% thị trường công cụ tìm kiếm toàn cầu). Trước Google, đã có nhiều cái tên lớn, nhiều nền tảng kết nối quen thuộc, tiêu biểu là Yahoo, tuy nhiên Google đã rất khéo léo khi có sự học tập từ các “gã khổng lồ” đi trước đồng thời tối ưu hóa và phát triển nhiều tính năng mới để vươn lên thống trị, khẳng định vị thể của mình. Bởi thế, đi sau không phải lúc nào cũng gặp bất lợi, cách vạch đích xa hơn nhưng không đồng nghĩa với việc mãi mãi bị bỏ lại phía sau; miễn là ta không bỏ cuộc thì chắc chắn sẽ đi tới đích.

Đi sau không phải là tìm cách lùi lại phía sau, ỷ lại, phụ thuộc vào những thành quả hay nền tảng sẵn có. Xuất phát muộn hơn là động lực để mỗi cá nhân, mỗi quốc gia nỗ lực hết mình để bứt phá, có những bước tiến xa hơn đuổi kịp người đi trước. Đi sau có thể là thời gian con người chuẩn bị mọi điều kiện sẵn sàng, kỹ lưỡng cho sự phát triển sau này, vừa tiếp thu kinh nghiệm vừa tích lũy kiến thức, trau dồi và hoàn thiện bản thân. Dù không phải là quốc gia tiên phong trong lĩnh vực công nghệ song Trung Quốc lại có cách tiếp cận hiệu quả, sáng tạo và có nhiều dự án nghiên cứu mang tính đột phá: thúc đẩy công nghệ 5G, nền tảng AI vững chắc, siêu máy tính,… Là người đi sau nhưng quốc gia này đã tận dụng tốt lợi thế sẵn có cũng như có những nhiều đổi mới để xác quyết một chỗ đứng vững chắc trên bản đồ công nghệ thế giới. Tuy nhiên, người đi sau cần rất nhiều sự nỗ lực, kiên trì, bền bỉ để có thể khẳng định tên tuổi, vị thế và được mọi người công nhận. Trên hành trình ấy cũng thật cần sự sáng suốt, khéo léo để không đi vào những lối mòn, những vết xe đổ của những thế hệ đi trước. Người tiếp bước được thừa hưởng những thành tựu của người đi trước, song đó không có nghĩa là tận hưởng, quá lệ thuộc mà quên mất sứ mệnh cao cả: phát huy những giá trị tốt đẹp và tạo nên những bước ngoặt mang lại nhiều giá trị.

“Một cá nhân đã vậy, một quốc gia ắt hẳn như vậy” – mỗi cá nhân và quốc gia đều có mối quan hệ qua lại, chặt chẽ. Con người là trung tâm và cũng là động lực phát triển của xã hội. Cá nhân mở đường có thể định hình, dẫn dắt cho sự phát triển của một quốc gia. Người có cá tính sáng tạo, đột phá sẽ tạo nên tiếng vang của cộng đồng anh ta đang sống trên phạm vi rộng hơn, đại diện cho bộ mặt của quốc gia trên trường quốc tế. Và nếu một quốc gia có nhiều người tiên phong, mở đường thì quốc gia ấy ắt sẽ trở nên hùng mạnh. Đồng thời, một quốc gia tiên phong sẽ có nhiều khả năng nuôi dưỡng và thu hút nhân tài. Bởi đó là một môi trường thuận lợi, có nhiều điều kiện tốt phục vụ cho việc phát triển của công dân, là nền tảng cho những cống hiến, bước tiến đột phá. Là một người trẻ với khát vọng trở thành một “công dân toàn cầu”, tôi hiểu rằng ngày nay tôi đang được kế thừa từ những người đi trước kho tàng đồ sộ, những thành tựu rực rỡ trên nhiều lĩnh vực. Không mong cầu mình có thể trở thành người tiên phong, mở đường nhưng cũng không thể mãi ở sau lưng người khác, tôi thấy mình cần những nỗ lực, bứt phá để khẳng định giá trị bản thân trong sự chảy trôi của dòng đời. Mỗi cá nhân là một mắt xích quan trọng, góp phần hình thành nên một cộng đồng vững mạnh. Bởi thế giới trẻ hôm nay dù đi trước hay đi sau cũng có nhiều ưu thế nhất định, nhưng hơn cả là mỗi người “hãy tự đốt đuốc mà đi”, thắp sáng ngọn lửa trong tim để kiếm tìm và hoàn thiện bản thân cũng như góp sức mình xây dụng đất nước phát triển “sánh vai với các cường quốc” trên thế giới.

Cuộc đời – nói ngắn ngủi thì không thể ngắn ngủi, nói dài rộng thì chẳng phải dài rộng. Mỗi người chỉ sống một lần trên đời để ghi dấu ấn “trên mặt đất và trong trái tim người khác”. Đi trước hay đi sau không quan trọng mã quan trọng là quá trình ta phấn đâu, hướng tới đích – trở thành phiên bản hoàn hảo nhất của chính mình.

(Lương Thu Hằng Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy – Ninh Bình