Tìm hiểu về văn học và quá trình sáng tạo của người nghệ sĩ

Hà cớ gì giữa vạn ngàn tác phẩm được người nghệ sĩ gửi gắm đến văn đàn, chỉ có đâu đó đôi ba trang văn neo đậu được nơi tâm hồn độc giả. Hà cớ gì giữa một thời dâu bể khôn cùng, của anh lại có thể cất cánh bay lên cùng những nỗi niềm thầm kín ngập đầy tâm tưởng muốn được sống chết cùng nhân dân. Tại sao không phải nhà văn này, tại sao không phải nhà thơ nọ, tại sao lại là anh, chỉ riêng anh?

… Bởi có lẽ trong tâm anh có ngọc và trong văn anh có chữ thần, là cái thứ “ngọc mới nhất, của mình tìm được, do phong cách văn chương của mình mà có được” (Tô Hoài). Là điều mà mỗi người mang duyên mực bút đều đau đáu kiếm tìm, vì nếu không có tinh hoa thì cái hồn của tác phẩm, từ tư tưởng đến nhân vật, tất cả bao nhiêu ước vọng, khát khao ta gửi gắm vào sáng tác biết lấy gì mà sống được.

Khi người khác băn khoăn rằng những tác phẩm để đời được thai nghén thế nào, còn người nghệ sĩ đã ấp ủ những gì cho sự có mặt của những đứa con tinh thần nồng nàn nhân tính ấy. Thì anh ta cất tiếng trả lời: “Có những đêm không ngủ, mắt rực cháy và thổn thức, lòng ngập tràn nhớ nhung, những nỗi đau khổ từ lâu bị kiềm chế nay bỗng sục sôi dâng lên trong lòng như chuyến tàu rời ga và lao đi rất vội, như niềm thương mến khuất lấp tự thuở nay ló rạng và sưởi ấm trái tim mình – thì khi ấy tôi viết.

… Chiếc van tâm hồn tôi mở ra, đón lấy mọi vang động của cuộc đời, cũng tiếp nhận mọi xúc cảm từ bên trong nội tại”. Như một công việc của kẻ đang dập dìu giữa mơ và tỉnh, giữa thực và hư, văn học ra đời trong tiếng lòng thổn thức đầy ưu tư của nhà văn gửi gắm đến loài người.

“Văn học nói về cái mất mát để giữ gìn, nói về nước mắt để hạnh phúc, nói về khiếm khuyết để hoàn thiện. Ấn tượng để rồi dẫn đến những rung cảm thẩm mỹ gì ở người đọc, đó là điều đặt ra với mỗi nhà văn” (Nguyễn Đình Tú). Chính vì lẽ đó nên có bao giờ người nghệ sĩ được phép buông thả chính mình, được phép không đoái hoài đến nhân dân trong thời đại của anh ta.

… Làm sao anh ta có thể viết nên những câu chữ không nâng đỡ bước chân của những kiếp người cùng đường tuyệt lộ, làm anh ta có thể thăng hoa cùng ngòi bút khi không lên tiếng bênh vực cái thiện, cái đẹp, để niềm vui được len lỏi trong mọi ngóc ngách nơi trang văn, và tình người thấm đượm nồng nàn trong từng hơi thở. Để bạn đọc của anh có thể rẽ sóng tìm gió, ngang dọc trong tác phẩm của anh để tìm ra lẽ đời.

Bởi văn học là tiếng kêu khắc khoải của con người trước một thực tế đời sống không bao giờ họ cảm thấy hài lòng và sự thật là không bao giờ hiểu được hết. Còn tất cả nghệ thuật thì đều thể hiện rằng nó ảnh hưởng rất nhiều của lịch sử thời đại – nơi mà nó vốn dĩ đã thuộc về.

Chính vì thế nên chỉ khi “tầm văn hóa càng sâu rộng, tác phẩm của nhà văn mới càng đạt được tới gần hơn nỗi niềm và tiếng lòng của nhân dân” (Bảo Ninh).

… Nếu đi ngược lại với quy luật đó, thì chẳng khác gì một kẻ đứng giữa mảnh đất, giữa cái nôi nuôi hắn lớn lên cùng xương da máu thịt mà hét to lên rằng hắn không thuộc về nơi này, dòng máu chảy trong người hắn không được bồi từ quê hương xứ sở. Hoặc nếu có, thì tự hỏi rằng những nét chữ vô hồn không lấy văn hóa, không lấy nhân dân làm điểm tựa ấy có tồn tại được với quy luật băng hoại của cuộc đời này hay không?

Khi con người ta muốn viết, cũng chính là khi chân tình bên trong họ đã đến lúc muốn được tỏ bày, và sinh lực bên trong họ sục sôi lên như thể muốn được phóng tầm mắt ra xa trần gian dâu bể ngoài kia. Và thứ sinh lực để “nuôi dưỡng vốn liếng ở nhà văn chính là trữ lượng cảm xúc”, bởi văn học nghệ thuật suy cùng vẫn là câu chuyện của vui buồn, của hỉ nộ ái ố, của nhân tình thế thái ở đời.

… “Nó không phải là một tác phẩm triết học và càng không phải là một cuốn về đạo đức học. Có lẽ nó được hình thành từ một nỗi đau sâu kín nào đó nhà văn” (Nguyễn Việt Hà). Anh ta dùng cảm xúc làm đòn bẩy để những con chữ bật lên một tiếng thổn thức, nhẹ nhàng mà thấm thía như con trai ngậm đắng để ngọc không đau.