I. Thông điệp là gì?
Thông điệp là điều tác giả muốn gửi gắm đến người đọc thông qua tác phẩm, nhằm truyền tải một tư tưởng, đạo lí, quan niệm sống, bài học nhận thức hoặc cách ứng xử trước cuộc đời. Thông điệp thường hướng con người đến những giá trị tốt đẹp, giúp mỗi người hiểu sâu sắc hơn về bản thân, về những người xung quanh và về cuộc sống.
Ví dụ: Hãy biết yêu thương, sẻ chia với những người có hoàn cảnh khó khăn; hãy kiên trì theo đuổi ước mơ; mỗi người cần sống có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng.
II. Cách trả lời câu hỏi (gồm 3 bước)
Bước 1. Nêu trực tiếp thông điệp mà bản thân tâm đắc nhất
– Yêu cầu: Nêu rõ thông điệp được rút ra từ văn bản bằng một câu văn ngắn gọn, súc tích, có ý nghĩa khái quát và hướng đến con người, cuộc sống.
– Mẫu câu:
Thông điệp có ý nghĩa nhất mà em rút ra từ văn bản là: “…”
Hoặc:
Qua văn bản, em nhận thức sâu sắc rằng: “…”
Bước 2. Giải thích vì sao thông điệp ấy có ý nghĩa với bản thân
– Yêu cầu: Lí giải ngắn gọn nhưng thuyết phục vì sao em lựa chọn thông điệp đó. Cần làm rõ thông điệp giúp bản thân nhận ra điều gì, có ý nghĩa như thế nào đối với nhận thức, tình cảm, lối sống và cách ứng xử của con người.
– Mẫu câu:
Sở dĩ em tâm đắc với thông điệp này bởi nó giúp em nhận ra rằng…
Hoặc:
Thông điệp ấy có ý nghĩa sâu sắc đối với em vì… Qua đó, em hiểu rằng…
Bước 3. Rút ra bài học và đề xuất hành động thiết thực
– Yêu cầu: Từ thông điệp đã lựa chọn, nêu lời nhắn nhủ hoặc định hướng hành động dành cho bản thân và mọi người. Hành động cần cụ thể, phù hợp với nội dung thông điệp và có tính thiết thực trong cuộc sống.
– Mẫu câu:
Bởi vậy, mỗi người cần… để…
Hoặc:
Từ thông điệp ấy, em tự nhắc nhở bản thân phải… Đồng thời, mỗi chúng ta hãy… để góp phần…
III. Ví dụ
Ví dụ 1: Trình bày suy nghĩ của anh chị về 1 thông điệp có ý nghĩa với bản thân được rút ra từ truyện ngắn “Chai nước giữa sa mạc”(Thanh Hoa)
Chai nước giữa sa mạc
Tôi là người khuyết tật. Từ ngày còn bé xíu, người ta đã chép miệng bảo tôi là con bé bất hạnh, đáng thương và tội nghiệp. Chính vì thế, trong tôi đã dần bắt đầu hình thành tính cách bi quan trước những khó khăn dù lớn hay nhỏ. Gặp bất cứ điều gì, tôi cũng đều thấy nó rắc rối và quá sức đối với một người không khỏe mạnh như mình.
Những lúc như vậy, bố thường kể cho tôi nghe mẩu chuyện “Chai nước giữa sa mạc”. Có hai chàng trai phải đi qua một sa mạc rộng lớn, trong tay mỗi người chỉ có một ít thức ăn và một chai nước. Đi đến giữa sa mạc, cả hai đều bắt đầu đói khát, và dĩ nhiên, chai nước của ai cũng chỉ còn có một ngụm nhỏ. Một người mệt mỏi nghĩ thầm: “Ôi chỉ còn có chừng này thôi à? Mình sẽ chết ngay thôi!”. Anh ta uống cạn chai nước và chỉ vài dặm sau, anh ta gục xuống. Còn người kia thì lại tự an ủi mình: “May quá, vẫn còn chừng ấy nước. Hi vọng mình sẽ sớm tìm thấy một hồ nước nhỏ và nhanh chóng vượt qua sa mạc này!”. Anh ta tiết kiệm từng giọt nước, động viên bản thân cho đến khi gặp được một bộ lạc, xin họ thêm vài chai nước nữa, rồi kết thúc hành trình của mình thành công.
Tôi thắc mắc hỏi bố kể chuyện này cho tôi nhằm ngụ ý gì, ông chỉ mỉm cười: “Trong từng trường hợp cụ thể, con sẽ có được những bài học riêng cho mình”.
Năm ấy, tôi vào lớp một mà chưa hề đi học trường mẫu giáo. Bạn bè, thầy cô, trường lớp hoàn toàn xa lạ đối với tôi. “Ê tụi bây, nhìn kìa, nhỏ kia bị què chân!”. Rồi những tiếng xì xào bàn tán, hỏi nhau bắt đầu ran lên: “Xe này tên gì vậy?”, “Sao phải ngồi xe này?”… Nhiều đứa tò mò lấy tay sờ từng bộ phận chiếc xe lăn của tôi. Tôi ngồi yên trên xe, sợ sệt không nói được một lời nào. Và cô giáo đã đến giải vây kịp thời, ngay khi mắt tôi bắt đầu hoe đỏ…
Về nhà, tôi đòi bố phải cõng tôi vào lớp, chứ nhất định không ngồi xe lăn nữa. Khi bố hỏi lý do, tôi òa khóc nức nở: “Các bạn nhìn con như người ngoài hành tinh. Con thật là dị thường!”. Bố cười hiền, nhẹ nhàng vuốt tóc tôi: “Con gái nhớ câu chuyện “Chai nước giữa sa mạc” không? Một người chết vì anh ta luôn nghĩ mình sẽ chết. Nếu con cứ nghĩ mình là người dị thường, khác lạ so với các bạn thì sẽ chẳng bao giờ con thấy được mình cũng là con người, cũng đi học, cũng sẽ biết đọc, biết viết. Đừng để những suy nghĩ tiêu cực nằm trong đầu mình, con sẽ thấy mình không hề bất hạnh! Hơn nữa, xe lăn là bạn thân của con mà, con nỡ để bạn ở nhà sao?”. Tôi hiểu ra, gật đầu với bố. Những ngày sau đó, tôi vẫn cùng xe lăn đến lớp. Tôi rụt rè chia sẻ với các bạn về tình trạng khuyết tật của đôi chân mình, về cấu tạo và công dụng của chiếc xe lăn. Trái với nỗi lo của tôi, nghe tôi kể, các bạn ai cũng thương, giúp đỡ tôi rất nhiều, và thường đẩy xe lăn đưa tôi ra ngồi dưới gốc bàng xanh trong mỗi giờ ra chơi…
Năm tôi học lớp 7, được lựa chọn để phẫu thuật chân trong một chương trình nhân đạo, nhưng tôi lại nằng nặc không muốn đi vì sợ phải xa bạn bè, thầy cô đã thân quen. Bố lại ân cần: “Anh chàng kia trong câu chuyện Chai nước giữa sa mạc sống được vì anh ta tin mình sẽ ổn, mọi điều rồi sẽ tốt đẹp. Con hãy suy nghĩ ca phẫu thuật lần này sẽ giúp con có thể đi được. Một năm nằm viện rồi con sẽ đi học lại và làm quen được thêm nhiều bạn bè mới”. Một lần nữa, tôi lại thấm thía những lời bố nói, và lần quyết định đó đã giúp tôi tìm lại những bước đi trên chính đôi chân mình…
Câu chuyện Chai nước giữa sa mạc, tôi được nghe bố kể từ hồi tôi còn bé xíu… và tôi vẫn áp dụng bài học ý nghĩa đó mỗi ngày.
(Thanh Hoa)
Trả lời
Thông điệp có ý nghĩa nhất mà em rút ra từ truyện ngắn Chai nước giữa sa mạc của nhà văn Thanh Hoa là: Sức mạnh của suy nghĩ tích cực và niềm tin vào bản thân trong cuộc sống. Sở dĩ thông điệp này quan trọng là vì giúp em nhận ra rằng thái độ sống có ảnh hưởng lớn đến cách con người đối diện với nghịch cảnh. Khi luôn nhìn nhận mọi việc bằng sự bi quan, chúng ta dễ đánh mất niềm tin, trở nên yếu đuối và bỏ lỡ những cơ hội tốt đẹp. Ngược lại, tinh thần lạc quan, ý chí kiên trì và niềm hi vọng sẽ tiếp thêm sức mạnh để mỗi người vượt qua thử thách, từng bước chạm tới thành công. Đặc biệt, câu chuyện còn nhắc nhở chúng ta cần biết tôn trọng sự khác biệt, không mặc cảm về những khiếm khuyết của bản thân và không vội vàng đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài. Mỗi người hãy học cách suy nghĩ tích cực, tin tưởng vào khả năng của mình, dũng cảm đối diện với khó khăn và kiên trì theo đuổi mục tiêu. Đồng thời, chúng ta cần biết cảm thông, sẻ chia và động viên những người xung quanh để cùng nhau xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Ví dụ 2: Trình bày suy nghĩ của anh chị về 1 thông điệp có ý nghĩa với bản thân được rút ra từ bài thơ “Chỉ có thể là mẹ” của Đặng Minh Mai
Chỉ có thể là mẹ
Nắng dần tắt trên con đường nhỏ
Dáng mẹ gầy giẹo giọ liêu xiêu.
Mẹ về để nấu cơm chiều
Bữa cơm đạm bạc thương yêu ấm lòng.
Cả đời mẹ long đong vất vả
Cho chồng con quên cả thân mình.
Một đời mẹ đã hy sinh
Tuổi xuân phai nhạt nghĩa tình đượm sâu.
Mưa và nắng nhuộm màu tóc trắng
Bụi gian nan đọng lắng nếp nhăn.
Rụng rồi thương lắm hàm răng
Lưng còng chân yếu ánh trăng cuối trời.
Tình của mẹ sáng ngời dương thế
Lo cho con tấm bé đến già.
Nghĩa tình son sắt cùng cha
Giản đơn dung dị mẹ là mẹ thôi.
Con đi khắp chân trời góc bể
Ân tình nào sánh xuể mẹ yêu.
Nghĩa dày độ lượng bao nhiêu
Có trong lòng mẹ sớm chiều bao dung.
– Đặng Minh Mai
Trả lời:
Qua bài thơ Chỉ có thể là mẹ của Đặng Minh Mai, em nhận thức sâu sắc rằng tình mẫu tử là vô cùng thiêng liêng và mỗi người phải biết yêu thương, trân trọng, hiếu thảo với mẹ khi còn có thể. Qua hình ảnh người mẹ tảo tần, cả đời vất vả, âm thầm hi sinh tuổi xuân và sức lực để chăm lo cho chồng con, tác giả đã làm nổi bật tình yêu thương bao la, đức hi sinh cao cả và tấm lòng bao dung của mẹ. Thời gian có thể làm mái tóc mẹ bạc trắng, dáng hình mẹ hao gầy, nhưng tình yêu mẹ dành cho con vẫn luôn bền bỉ, sâu nặng. Tình cảm ấy là món quà vô giá mà không điều gì trên thế gian có thể sánh bằng. Bài thơ khiến mỗi chúng ta nhận ra rằng mẹ luôn dành những điều tốt đẹp nhất cho con, vì vậy, đừng vô tâm trước những nhọc nhằn và mong mỏi bình dị của mẹ. Mỗi người hãy biết quan tâm, sẻ chia, yêu thương và chăm sóc mẹ bằng những hành động thiết thực hằng ngày; hãy sống tốt, có trách nhiệm để mẹ được vui lòng, đồng thời trân trọng từng khoảnh khắc còn được ở bên mẹ, tránh để sự vô tâm trở thành nỗi ân hận khi đã quá muộn.
Thảo luận về bài viết này