Từ xa xưa, cha ông ta đã gửi gắm nhiều triết lý sống giản dị mà thấm thía qua những lời răn dạy ngắn gọn. Một trong số đó là câu nói: “Làm việc phải vuông, làm người phải tròn.” Đây không chỉ là lời khuyên về cách hành xử trong đời sống mà còn chứa đựng quan niệm sâu sắc về đạo đức, trí tuệ và nghệ thuật ứng xử của con người. Tìm hiểu lẽ “vuông tròn” ấy cũng chính là tìm hiểu con đường để hoàn thiện bản thân trong xã hội hiện đại.
Trước hết, “làm việc phải vuông” gợi đến hình ảnh của sự ngay thẳng, minh bạch, nguyên tắc và công bằng. Hình vuông với bốn cạnh bằng nhau là biểu tượng của sự ổn định, kiên định và không dễ bị lung lay. Cũng vậy, khi làm việc, mỗi người cần giữ cho mình tinh thần chính trực, tôn trọng quy tắc và kỷ luật; biết làm đến nơi đến chốn và chịu trách nhiệm với hành động của mình. Một công việc được thực hiện dựa trên sự minh bạch và công bằng sẽ dễ dàng tạo được đồng thuận, góp phần nâng cao hiệu suất và chất lượng chung. Đó cũng là nền tảng để xây dựng uy tín cá nhân, tạo dựng niềm tin với tập thể. Khi từng cá nhân làm việc “vuông” – ngay thẳng và có nguyên tắc xã hội sẽ có một môi trường làm việc lành mạnh, văn minh, hạn chế những tiêu cực, gian dối và lợi ích cá nhân lệch lạc.
Tuy nhiên, chỉ có sự cứng rắn thôi chưa đủ để con người sống trọn vẹn giữa một thế giới đa dạng và luôn biến đổi. Bởi vậy, người xưa mới dặn thêm: “làm người phải tròn.” Hình tròn là biểu tượng của sự mềm mại, uyển chuyển, linh hoạt, những phẩm chất cần thiết trong giao tiếp và ứng xử hằng ngày. Làm người “tròn” nghĩa là biết nói năng hòa nhã, cư xử tế nhị, tôn trọng và thấu hiểu người khác; biết dung hòa các lợi ích, giải quyết mâu thuẫn một cách tinh tế, khéo léo. Sự mềm dẻo ấy không phải là xu nịnh hay thỏa hiệp với cái sai, mà là biểu hiện của trí tuệ cảm xúc, khả năng nhìn thấu tình huống, lắng nghe đa chiều để tìm ra cách hành xử hợp tình hợp lý. Một người biết linh hoạt trong ứng xử sẽ dễ dàng thiết lập được những mối quan hệ tốt đẹp, bền vững, góp phần tạo nên một cộng đồng gắn bó và nhân văn.
Điều đáng quý ở triết lý “vuông tròn” là sự kết hợp nhịp nhàng giữa hai phương diện tưởng chừng đối lập: nguyên tắc và linh hoạt, lý trí và cảm xúc. Trong công việc, cần ngay thẳng nhưng cũng có lúc phải mềm dẻo để đạt được hiệu quả cao. Trong ứng xử, cần khéo léo nhưng không vì thế mà đánh mất sự chính trực của bản thân. Hai phẩm chất ấy bổ trợ cho nhau, giống như sự hài hòa của âm và dương trong quan niệm phương Đông: cứng rắn là cái gốc của đạo đức, mềm dẻo là sự tinh tế của trí tuệ. Biết dung hòa “vuông” và “tròn” chính là biết tạo nên sự viên mãn trong cuộc sống, hanh thông trong công việc và bền vững trong các mối quan hệ.
Câu nói “Làm việc phải vuông, làm người phải tròn” là lời nhắc nhở sâu sắc về cách sống mà thế hệ hôm nay vẫn cần suy ngẫm. Con người chỉ thực sự trưởng thành khi biết giữ vững sự chính trực trong hành động và vận dụng sự linh hoạt trong ứng xử. Đó chính là con đường để mỗi người vừa khẳng định phẩm chất đạo đức của bản thân, vừa hòa nhập thành công trong cộng đồng, góp phần xây dựng một xã hội văn minh và tốt đẹp hơn.
Thảo luận về bài viết này