Đề bài: Lã Nguyên trong “Nguyễn Minh Châu và những trăn trở trong đổi mới tư duy nghệ thuật” đã từng quan niệm: “Nhà văn chân chính có sứ mệnh khơi nguồn cho dòng sông văn học đổ ra đại dương nhân bản bao la”.
Bằng trải nghiệm văn học của anh chị, hãy làm sáng tỏ.
Bài làm
“Trên thế giới có hai loại sức mạnh: thanh gươm và cây bút. Thanh gươm thì đoạt thành chiếm đất, cây bút thì chinh phục lòng người. Rốt cuộc cây bút mạnh hơn thanh gươm” ( Napoleong ). Làm được điều này không phải dễ dàng, đó là nhiệm vụ và cũng là thiên chức với người nghệ sĩ khi “hoài thai” nên “những đứa con tinh thần”riêng của mình. Bàn về điều này, Lã Nguyên trong “Nguyễn Minh Châu và những trăn trở trong đổi mới tư duy nghệ thuật” đã từng quan niệm: “Nhà văn chân chính có sứ mệnh khơi nguồn cho dòng sông văn học đổ ra đại dương nhân bản bao la”. Nhận định của ông đã nói một cách hình ảnh về thiên chức, trách nhiệm của nhà văn trong quá trình sáng tạo nghệ thuật.
Sinh thời, nhà thơ Xuân Diệu đã từng quan niệm: “Thơ tình cảm, thơ trái tim” bởi lẽ đối với ông đó là những chiếc lá mà người nghệ sĩ thả vào dòng thời gian vô tận. Một nhà văn chỉ cần thả một chiếc lá ấy thôi cũng đủ để sống mãi với năm tháng. Trách nhiệm của nhà văn không hề đơn giản, họ mang sứ mệnh “khơi nguồn cho dòng sông văn học đổ ra đại dương nhân bản bao la”. Tư duy nghệ thuật là một bộ phận của hoạt động nghệ thuật nhằm khái quát hóa hiện thực và giải quyết nhiệm vụ thẩm mỹ. Hay nói một cách khác đó là cách nhìn nhận về thế giới và con người của người nghệ sĩ và được thể hiện qua các hình thức nghệ thuật khác nhau. Tư duy nghệ thuật không thể vượt ra ngoài các quy luật của chân thiện mĩ, quy luật nhân bản: quy luật của cái chân thiện mĩ, quy luật nhân bản là cái gốc của mọi sự khám phá, sáng tạo; là hệ quy chiếu của các giá trị. Thế nên, dù có đổi mới tư duy nghệ thuật thì cũng không thể vượt ra khỏi những giá trị gốc này. Xuất phát từ đó, Lã Nguyên coi nhiệm vụ của nhà văn chân chính là “khơi nguồn” những giá trị nhân bản. Mọi dòng sông đều đổ về biển rộng, cũng như mọi khám phá sáng tạo đều có đích hướng về, những vấn đề thuộc về con người, nhân sinh, nhân bản. Bởi lẽ, con người là một trung tâm khám phá của văn học nghệ thuật. Văn học có thể viết về mọi vấn đề của đời sống, mọi hình thức sáng tạo, nhưng đều hướng tới là để đặt ra và cắt nghĩa những vấn đề của nhân sinh. Văn học chân chính phải là thứ văn chương vị đời, nhà văn chân chính phải là nhà văn vì con người, tác phẩm mới đạt tới tầm nhân bản.
Đường đi của nghệ thuật là đường đi thẳng vào trái tim con người, không vòng vèo xa xôi không nhiều ngã rẽ. Người nghệ sĩ cũng như con tằm, sau khi ăn hết bao thứ dâu xanh của đời thì nhả ra thứ tơ óng mịn, là kết tinh của quá trình “thai nghén” lâu dài. Rồi cũng chính từ thứ tơ mượt mà ấy dệt nên những trang sách mang giá trị nhân bản bao la. Nhà văn chân chính phải là nhà văn biết sống và viết về con người, vì con người, lúc đó tác phẩm mới đạt đến tầm nhân bản. Và tất nhiên, những giá trị có tính nhân bản đó không thể chỉ bó hẹp trong một không gian nhỏ hẹp mà nó sẽ vượt không gian thời gian để hòa nhịp với những giá trị lớn lao của thế giới loài người. Viết về nhà văn với những tình cảm, tâm tư, Chế Lan Viên trong “Di cảo thơ” khẳng định:
“ Anh đem hết những lo âu, suy tư, hạnh phúc khổ đau một thời làm củi
Phải hun đúc một đời mới cháy được một mồi
Ngồi lên chất liệu đời mình
Rót vào đấy xăng của thời đại
Lấy mình ra làm lửa châm mồi
Bài thơ bừng sáng”
Thơ ca nói riêng hay văn học nói chung đều phải có những yếu tố quan trọng như vậy mới hình thành. Suy cho cùng, người nghệ sĩ phải là một kiểu “Jesus về tinh thần” ( Lê Ngọc Trà ) thì mới có thể “khơi nguồn cho dòng sông văn học đổ ra đại dương nhân bản bao la “
Nhà văn Sô- lô-khốp không chỉ nhìn thấy một tinh thần Nga hùng dũng và kiên cường nơi chiến trận như nhân vật Xô-cô- lốp trong “Số phận con người” mà ông còn thấy cả những giọt nước mắt âm thầm hàng đêm “chảy ướt thẫm cả gối” khi nhớ về vợ và con trai đã khuất trong chiến tranh. Nhà văn Hemingway không thấy đằng sau bộ xương cá kiếm khổng lồ là một sự thất bại như những người dân trong làng của lão Santiago mà thấy được khát vọng rèn mũi lao ra khơi của ông già nghị lực ấy. Ca ngợi nhà văn Hemingway , Giang Nam từng viết:
“ Có phải con người- sự hoàn thiện tuyệt vời và nỗi đau muôn thuở
Đã cho ngòi bút anh sức mạnh vượt thời gian”
Đó chẳng phải là “dòng sông văn học” đã đổ ra “đại dương nhân bản” hay sao?
Thảo luận về bài viết này