ÁO TẾT
Con bé Em cười tủm tỉm khi nghĩ tới cái áo đầm màu hồng mà má nó mới mua cho:
– Tết này, mình mà mặc cái áo đó đi chơi, đẹp như tiên cho mà coi.
Nó nghĩ và nó muốn chia sẻ với con Bích, bạn nó.
Con Bích ở trong hẻm, nhà nó nghèo, má nó đi bán bắp nướng ngoài đầu hẻm, con bé Em thích con Bích vì nó hiền, với lại ngồi kế nhau từ lớp một tới lớp năm, làm sao mà không thân cho được. Hôm hai mươi sáu, học buổi cuối năm, hai đứa nôn Tết quá trời nên tính trước, nếu mùng một con bé Em đi về ngoại thì mùng hai hai đứa đi tới nhà cô giáo. Bây giờ con bé Em tính trong đầu, tới bữa đó chắc nhiều bạn nữa, cho nên nó sẽ mặc cái áo đầm mới thắt nơ, bâu viền kim tuyến cho tụi bạn lé con mắt luôn.
Con Bích đang ngồi nướng bắp thế cho má nó đi xách cặn cho heo. Bé Em muốn khoe liền nhưng bày đặt nói gièm:
– Còn mấy ngày nữa Tết rồi hen, mầy có đồ mới chưa?
– Có, má tao đưa vải cho cô Ba thợ cắt rồi, má tao nói gần Tết đồ nhiều, dồn đống, chắc tới hai mươi tám mới lấy được.
– Vậy mầy được mấy bộ?
– Có một bộ hà.
Con bé Em trợn mắt:
– Ít quá vậy?
– Con Út Mót với Con Út Hết được hai bộ. Tao lớn rồi, nhường cho tụi nó.
– Vậy à?
Bé Em mất hứng hẳn, nó lựng khựng nửa muốn khoe, nửa muốn không.
Nhưng rõ ràng là con Bích không quên nó:
– Còn mầy?
– Bốn bộ. Má tao mua cho đủ mặc từ mùng một tới mùng bốn, bữa nào cũng mặc đồ mới hết trơn. Trong đó có bộ đầm hồng nổi lắm, hết sẩy luôn.
– Mầy sướng rồi.
Con Bích nói xong vẫn cười nhưng mắt nó xịu xuống, buồn hẳn. Nhà nó nghèo, sao bì được với nhà con bé Em. Hồi nhỏ nó chuyên mặc áo con trai của anh hai nó để lại. Áo nó thì chuyền cho mấy đứa em, tới con Út Hết là đồ đã cũ mèm, mỏng tang, kéo nhẹ cũng rách. Được cái mấy chị em nó biết thân, lo học chớ không so đo chuyện cũ mới. Má nó nói hoài:
“Nhà mình nghèo quá hà, ráng vài năm nữa, khá giả rồi má sắm cho”. Con bé Em nhìn con Bích lom lom rồi cúi xuống, trở trở trái bắp nướng:
– Bộ đồ mầy may chắc đẹp lắm, bữa mùng hai mầy mặc bộ đó đi nhà cô hen?
Rồi tới mùng một, mùng hai, bé Em lại rủ con Bích đi chơi. Hai đứa mặc đồ hơi giống nhau, chỉ khác là con Bích mặc áo trắng bâu sen, con bé Em thì mặc áo thun có in hình mèo bự. Cô giáo tụi nó khen:
– Coi hai đứa lớn hết trơn rồi, cao nhòng.
Hai đứa cười. Lúc đó con bé Em nghĩ thầm, mình mà mặc bộ đầm hồng, thế nào cũng mất vui. Bạn bè phải vậy chớ. Đứa mặc áo đẹp, đứa mặc áo xấu coi gì được, vậy sao coi là bạn thân. Nhưng Bích lại nghĩ khác, bé Em thương bạn như vậy, tốt như vậy, có mặc áo gì Bích vẫn quý bé em. Thiệt đó.
(Áo Tết, Nguyễn Ngọc Tư, in trong Bánh trái mùa xưa, Nxb Văn học)
* Nguyễn Ngọc Tư sinh năm 1976 tại Đầm Dơi, Cà Mau. Là nữ nhà văn trẻ của Hội nhà văn Việt Nam. Với niềm đam mê viết lách, chị miệt mài viết như một cách giải tỏa và thể nghiệm, chị biết rằng chị muốn viết về những điều gần gũi nhất xung quanh cuộc sống của mình. Giọng văn chị đậm chất Nam bộ, là giọng kể mềm mại mà sâu cay về những cuộc đời éo le, những số phận chìm nổi. Cái chất miền quê sông nước ngấm vào các tác phẩm, thấm đẫm cái tình của làng, của đất, của những con người chân chất hồn hậu nhưng ít nhiều gặp những bất hạnh. “Áo tết” là một truyện ngắn nhẹ nhàng mà sâu sắc của nhà văn Nam Bộ Nguyễn Ngọc Tư.
DÀN Ý CHI TIẾT
1/ Mở bài : giới thiệu tác giả, tác phẩm, khái quát giá trị của tác phẩm.
– Giới thiệu tác giả: Nguyễn Ngọc Tư – cây bút nữ tiêu biểu của văn học Nam Bộ đương đại, nổi bật với lối viết mộc mạc, giàu tình cảm, phản ánh sâu sắc đời sống của người dân quê nghèo.
– Giới thiệu tác phẩm: “Áo Tết” là một truyện ngắn nhẹ nhàng, dung dị nhưng gợi mở nhiều suy ngẫm sâu sắc về tình bạn, lòng nhân hậu và sự tinh tế trong tâm hồn trẻ thơ.
– Dẫn dắt vấn đề: Tác phẩm nổi bật với hình tượng nhân vật bé Em – một cô bé nhỏ tuổi nhưng giàu lòng trắc ẩn, biết yêu thương, sẻ chia và ứng xử đầy tinh tế với bạn bè.
2/ Thân bài:
a/Tóm tắt truyện:
Truyện xoay quanh câu chuyện áo tết của hai đứa bé là bé Em và Bích. Bé Em được mẹ may cho bốn bộ áo tết, trong khi đó Bích, bạn của bé Em, vì nhà nghèo nên chỉ được mẹ may cho một bộ. Để bạn không cảm thấy tủi thân, trong ngày đi chúc tết cô giáo, bé Em đã mặc bộ đồ hơi giống Bích. Hiểu được tấm lòng của bé Em, Bích thêm yêu quý bạn của mình.
b/ Xác định và phân tích, đánh giá chủ đề:
– Xác định chủ đề: Thông qua câu chuyện về áo tết và cách hành xử của nhân vật bé Em, truyện ca ngợi tình bạn chân thành giữa bé Em và Bích, ca ngợi tấm lòng nhạy cảm, tinh tế của bé Em đối với người bạn của mình.
– Phân tích, đánh giá chủ đề:
+ Truyện là bài ca về tình bạn hồn nhiên, trong sáng nhưng rất chân thành và tinh tế. Bé Em và Bích tuy còn nhỏ tuổi nhưng đã luôn biết nghĩ cho bạn của mình. Bé Em vì nghĩ đến hoàn cảnh của bạn nên đã không nỡ khoe chuyện mình được may áo đẹp. Bích vì quan tâm đến bạn nên vẫn hỏi han bạn để bạn có cơ hội khoe áo mới của mình. Đặc biệt nhất là cách hành xử của bé Em trong ngày đi chúc tết cô giáo. Bé Em đã ăn mặc hơi giống bạn để bạn không thấy tự ti. Còn Bích thì biết được tấm lòng của bạn, nên Bích nghĩ rằng, chỉ cần sự chân thành đó, và dù bé Em có mặc đẹp hơn Bích đi chăng nữa, thì Bích vẫn thương quý bạn mình.
+ Tuy viết về tình bạn hồn nhiên của hai đứa trẻ, nhưng truyện cũng là bài học cho tình bạn ở mọi lứa tuổi, cho mọi mối quan hệ giữa con người với con người: Trong ứng xử với người khác, hãy luôn lấy sự chân thành làm nền tảng, phải luôn thấu hiểu lẫn nhau, để không làm cho nhau bị tổn thương. Khi ta hành xử được như vậy thì người khác cũng sẽ nhân đó mà quý trọng, yêu thương ta nhiều hơn nữa.
c/ Hình tượng nhân vật bé Em:
– Bé Em mang trong mình tích cách vui vẻ, hồn nhiên của trẻ thơ: thích khoe đồ mới, và em thực hiện ý muốn đó một cách cũng rất trẻ con, bằng cách gạn hỏi bạn trước, để từ đó tìm cơ hội khoe áo mới của mình. Bé rất vô tư chia sẻ niềm vui của mình với bạn.
– Nhưng dù còn nhỏ tuổi, bé Em đã là một cô bé nhạy cảm và tinh tế. Khi nghe Bích nói về hoàn cảnh của mình, bé Em đã khựng lại, hết hứng, nửa muốn khoe nửa muốn không. Bé muốn khoe vì cái nỗi sung sướng của trẻ con khi được may áo mới vẫn còn chộn rộn trong lòng, nhưng bé cũng không muốn khoe vì như thế sẽ khiến bạn cảm thấy tủi thân.
– Rồi sau khi được bạn gạn hỏi, sau khi phải nói ra việc mình có những bốn bộ đồ mới, khi chứng kiến đôi mắt “xịu xuống, buồn hẳn” của bạn, và nghĩ đến hoàn cảnh của bạn, bé Em đã có một cách hành xử vô cùng đẹp, vô cùng nhân văn. Đó là ngày đi chúc tết cô giáo, để bạn không bị mặc cảm, bé em đã mặc đồ hơi giống bạn. Một cách hành xử rất trẻ con, nhưng lại khiến ta xúc động: xúc động vì cách hành xử đó xuất phát từ lòng yêu thương, từ sự sâu sắc và tinh tế của tâm hồn của một đứa trẻ. Cách hành xử ấy đáng cho người lớn phải học tập.
d/ Nghệ thuật xây dựng nhân vật:
– Tình huống truyện đơn giản nhưng hàm chứa nhiều ý nghĩa sâu sắc, giúp nhân vật bộc lộ tính cách một cách tự nhiên nhất.
– Qua người kể chuyện ngôi thứ 3, tác giả hóa thân vào nhân vật để miêu tả rất cụ thể, gợi cảm nội tâm nhân vật chủ yếu qua ý nghĩ, hành vi, ngôn ngữ của nhân vật bé Em..
– Suy nghĩ, hành động, tính cách nhân vật được thể hiện qua các hình ảnh đối lập tương phản: mâu thuẫn trong suy nghĩ và cảm xúc của bé Em; tương phản về hoàn cảnh gia đình.
– Lời thoại ngắn gọn, phù hợp đặc điểm nhân vật; Ngôn ngữ giản dị, đậm chất Nam Bộ.
– Chi tiết nghệ thuật độc đáo, giúp bộc lộ tính cách, con người của nhân vật.
3/ Kết bài : Đánh giá chung:
– Câu chuyện không chỉ sâu sắc về mặt chủ đề, chứa đựng nhiều bài học cuộc sống vô cùng giá trị mà còn để lại ấn tượng bởi nghệ thuật xây dựng nhân vật độc đáo, đặc biệt là hình tượng nhân vật bé Em với những nét đặc sắc về tính cách, suy nghĩ và lòng tử tế.
– Câu chuyện đã giúp ta hiểu được rằng: trong tình bạn, trong cách đối xử giữa con người với con người, chúng ta cần đem lòng chân thành mà đối đãi, lấy sự tinh tế mà ứng xử, từ đó mới có thể xây dựng lên được những mối quan hệ bền vững và tốt đẹp.
– Truyện Áo tết tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư.
Bài làm tham khảo
Nguyễn Ngọc Tư là cây bút tài hoa của vùng đất Cà Mau, gương mặt tiêu biểu của văn xuôi đương đại Việt Nam. Truyện ngắn của chị thường mộc mạc như hơi thở đất trời phương Nam, nhưng ẩn chứa trong đó là những rung cảm nhân văn sâu sắc về tình người, tình đời. Đến với “Áo Tết”, người đọc bắt gặp một câu chuyện nhỏ về hai cô bé – bé Em và Bích nhưng qua đó, Nguyễn Ngọc Tư đã khắc họa được một thế giới tâm hồn trong trẻo, nhân hậu và tinh tế. Hình tượng nhân vật bé Em là điểm sáng của truyện, thể hiện chủ đề nhân văn sâu sắc về tình bạn và lòng đồng cảm giữa con người với con người.
Truyện ngắn “Áo Tết” có dung lượng ngắn, tình huống đơn giản, nhưng sức gợi lại vô cùng lớn. Câu chuyện xoay quanh hai nhân vật chính là bé Em và Bích, đôi bạn thân từ lớp một đến lớp năm. Bé Em có gia đình khá giả, được mẹ mua cho bốn bộ đồ mới để mặc suốt những ngày Tết. Trong khi đó, Bích là cô bé nhà nghèo chỉ có một bộ áo Tết, vì mẹ còn phải dành tiền lo cho các em nhỏ. Khi biết bạn mình chỉ có duy nhất một bộ đồ mới, bé Em khựng lại, nửa muốn khoe, nửa muốn không. Đến ngày mùng hai đi thăm cô giáo, thay vì chọn bộ đầm hồng rực rỡ, bé Em lại chọn bộ áo giản dị, giống với bạn, để bạn không cảm thấy tủi thân. Chính hành động nhỏ bé nhưng thấm đẫm tình người ấy đã khiến câu chuyện trở nên xúc động và để lại dư âm sâu lắng trong lòng người đọc.
Chủ đề của truyện “Áo Tết” không nằm ở những điều lớn lao, mà ẩn trong từng chi tiết đời thường giản dị. Qua câu chuyện về “áo Tết”, thứ tưởng như chỉ là niềm vui vật chất nhỏ nhoi của trẻ con, nhà văn gửi gắm thông điệp về tình bạn trong sáng, lòng nhân hậu và sự thấu hiểu giữa con người với con người. Tình bạn của bé Em và Bích là tình bạn không vụ lợi, không toan tính, được xây dựng trên sự đồng cảm và sẻ chia. Dưới ngòi bút tinh tế của Nguyễn Ngọc Tư, vẻ đẹp ấy hiện lên thật nhẹ nhàng mà thấm thía, như hương bắp nướng trong một chiều cuối năm mộc mạc, thân thương nhưng khiến người ta nhớ mãi.
Bé Em là linh hồn của truyện, một cô bé hồn nhiên, vui tươi và tốt bụng. Ở em, người đọc nhận ra những nét tính cách rất trẻ thơ: thích cái đẹp, thích được khoe đồ mới, và muốn chia sẻ niềm vui đó với bạn thân. Em không có ý kiêu ngạo, chỉ đơn giản là háo hức vì niềm vui nhỏ bé của mình. Nhưng khi biết bạn mình nghèo, chỉ có một bộ đồ mới, bé Em đã khựng lại – một cái “khựng” rất nhẹ nhưng chứa đựng cả một sự thức tỉnh của lòng trắc ẩn. Em cảm thấy bối rối, “nửa muốn khoe, nửa muốn không”. Đó là một diễn biến tâm lý rất chân thật: trong lòng em, niềm vui riêng đang bị giằng co bởi sự thương cảm với bạn. Và trong cuộc đấu tranh ấy, tình thương đã thắng.
Cao đẹp nhất trong nhân vật bé Em là chi tiết em chọn mặc bộ đồ giản dị giống bạn khi đi thăm cô giáo. Hành động ấy tuy nhỏ nhưng mang giá trị nhân văn lớn. Bé Em không nói ra, không dạy đời ai, nhưng chính lựa chọn âm thầm ấy đã khiến người đọc xúc động: em biết hy sinh một chút niềm vui riêng để bạn mình được vui, được tự tin. Trong ánh mắt non nớt của một đứa trẻ, đó là cách em giữ gìn tình bạn. Bé Em không hiểu sâu về chữ “hiểu” hay “thương”, nhưng em đã làm điều mà chỉ có người có trái tim nhân hậu mới làm được. Nguyễn Ngọc Tư đã rất tinh tế khi để cho một cô bé nhỏ tuổi làm được điều mà nhiều người lớn đôi khi quên mất – đó là biết sống bằng lòng trắc ẩn.
Bên cạnh hình tượng bé Em, nhân vật Bích cũng góp phần làm nổi bật chủ đề của truyện. Bích nghèo nhưng hiền lành, biết nghĩ cho người khác. Khi nghe bạn kể về bốn bộ đồ Tết, Bích vẫn mỉm cười và nói: “Mầy sướng rồi”. Nụ cười ấy không có sự ghen tị, chỉ có chút buồn và chấp nhận. Ở Bích, ta thấy sự trong sáng, bao dung và lòng tự trọng đáng quý. Còn ở bé Em, ta thấy sự tinh tế, biết yêu thương và thấu hiểu. Hai nhân vật là hai mảnh ghép đối lập về hoàn cảnh nhưng lại hòa hợp trong tâm hồn, một tình bạn đẹp không cần lời hứa hẹn, chỉ có yêu thương chân thành.
Truyện “Áo Tết” tuy viết về trẻ con nhưng lại chứa đựng bài học sâu sắc cho cả người lớn. Trong xã hội hôm nay, khi con người dễ bị cuốn vào vòng xoáy của vật chất, thì tấm lòng của bé Em là lời nhắc nhở giản dị mà thấm thía: hãy biết quan tâm và sống vì người khác. Hạnh phúc không phải lúc nào cũng đến từ việc ta có nhiều hơn, mà đôi khi đến từ việc ta biết sẻ chia, biết làm cho người khác thấy mình được yêu thương.
Không chỉ đặc sắc ở nội dung, truyện còn thành công ở nghệ thuật thể hiện. Nguyễn Ngọc Tư đã xây dựng tình huống truyện vô cùng đơn giản nhưng lại mang tính khơi gợi mạnh mẽ: chỉ từ một “chiếc áo Tết” mà làm sáng lên cả tấm lòng con người. Lối kể chuyện ngôi thứ ba giúp người đọc quan sát nhân vật một cách khách quan, đồng thời vẫn cảm nhận được sự nhập tâm của tác giả trong từng câu chữ. Ngôn ngữ truyện ngắn giản dị, đậm chất Nam Bộ, vừa chân thật, vừa giàu sức gợi cảm: “Con bé Em cười tủm tỉm…”, “Con Bích nói xong vẫn cười nhưng mắt nó xịu xuống”. Những chi tiết tưởng chừng nhỏ nhặt ấy lại trở thành điểm nhấn làm nổi bật nội tâm nhân vật. Cách miêu tả tâm lý của Nguyễn Ngọc Tư cũng rất tinh tế – nhà văn không nói nhiều, chỉ để nhân vật tự hành động, tự bộc lộ, mà qua đó, cả thế giới cảm xúc được mở ra tự nhiên, trong trẻo.
Truyện “Áo Tết” vì thế không chỉ là câu chuyện của hai cô bé, mà là câu chuyện của lòng nhân hậu trong con người nói chung. Bé Em với sự hồn nhiên, nhân hậu và tinh tế đã trở thành biểu tượng của vẻ đẹp tâm hồn trẻ thơ, đồng thời khơi gợi trong mỗi người đọc niềm tin vào những điều tốt đẹp giữa cuộc sống này.
Nguyễn Ngọc Tư đã viết bằng giọng văn nhẹ như gió, mộc như đất, mà dư âm lại ngân dài trong lòng người đọc. “Áo Tết” không ồn ào, không kịch tính, nhưng nó khiến ta mỉm cười và chợt thấy ấm lòng, bởi giữa những ồn ào của đời sống, vẫn còn đó những tâm hồn biết sống chân thành và biết nghĩ cho người khác. Chính sự dung dị ấy đã làm nên nét riêng, nét đẹp trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Tư – một giọng văn nhẹ nhàng mà thấm thía, giản dị mà sâu sắc, khiến người ta đọc rồi nhớ mãi không quên.
Thảo luận về bài viết này