Cách 1: Trả lời theo từng bước cụ thể
Bước 1: Xác định và nêu tên biện pháp tu từ
Trước hết, học sinh cần đọc kỹ câu văn hoặc câu thơ được đưa ra trong đề bài để xác định chính xác biện pháp tu từ được sử dụng. Sau đó, nêu rõ tên của biện pháp đó. Một số biện pháp tu từ thường gặp gồm: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ, liệt kê, nói quá, nói giảm nói tránh…
Bước 2: Chỉ ra từ ngữ hoặc hình ảnh thể hiện biện pháp tu từ
Sau khi xác định được biện pháp tu từ, học sinh cần chỉ rõ các từ ngữ, hình ảnh hoặc chi tiết cụ thể trong câu văn/câu thơ có sử dụng biện pháp đó. Việc chỉ ra đúng từ ngữ minh chứng giúp câu trả lời trở nên rõ ràng, thuyết phục.
Ví dụ: Trong câu thơ “Trăng vào cửa sổ đòi thơ”, cụm từ “đòi thơ” chính là biểu hiện của biện pháp nhân hóa.
Bước 3: Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ
Khi phân tích tác dụng, học sinh cần trình bày đầy đủ ở ba phương diện:
a. Về hình thức diễn đạt
Biện pháp tu từ góp phần làm cho câu văn/câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn hơn. Nó có thể tạo nên hình ảnh gợi cảm, âm điệu nhịp nhàng, khiến cho người đọc dễ hình dung, dễ cảm thụ và ghi nhớ. Ngoài ra, còn tạo nên sự cuốn hút về ngôn từ và phong cách biểu đạt.
b. Về nội dung
Biện pháp tu từ giúp nhấn mạnh những hình ảnh, cảm xúc, ý tưởng hoặc tư tưởng chủ đạo được thể hiện trong văn bản. Nhờ đó, nội dung câu thơ/câu văn trở nên sâu sắc, rõ nét hơn và tạo ra giá trị biểu cảm cao.
c. Về cảm xúc/thái độ của tác giả
Thông qua việc sử dụng biện pháp tu từ, tác giả bộc lộ được cảm xúc hoặc thái độ của mình đối với đối tượng được nói đến. Cảm xúc ấy có thể là sự yêu mến, trân trọng, tự hào, ngợi ca, đồng cảm; cũng có thể là thái độ phê phán, châm biếm, hay thể hiện khát vọng và ước mơ.
Ví dụ minh họa:
Câu thơ: “Trăng vào cửa sổ đòi thơ”
Bước 1: Biện pháp tu từ: Nhân hóa
Bước 2: Từ ngữ thể hiện: “đòi thơ”
Bước 3:
Hình thức diễn đạt: Nhân hóa làm cho câu thơ giàu hình ảnh, gợi cảm và lãng mạn.
Nội dung: Thể hiện sự gắn bó, giao hòa giữa thiên nhiên và tâm hồn thi sĩ.
Cảm xúc: Bộc lộ tâm trạng say mê thơ ca, cùng sự giao cảm tinh tế giữa nhà thơ và cảnh vật.
Cách 2: Trả lời theo mẫu câu có sẵn, linh hoạt và ngắn gọn
Bước 1: Nêu tên biện pháp tu từ
Học sinh có thể linh hoạt sử dụng các cách diễn đạt như:
+ Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ…
+ Câu thơ trên thể hiện biện pháp tu từ…
+ Người viết đã vận dụng khéo léo biện pháp tu từ…
+ Trong câu/câu thơ có sự hiện diện của biện pháp tu từ…
(Ví dụ: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, điệp từ, liệt kê, nói quá…)
Bước 2: Chỉ ra từ ngữ hoặc hình ảnh cụ thể thể hiện biện pháp tu từ
Một số mẫu câu có thể sử dụng:
+ Biện pháp tu từ này được thể hiện qua cụm từ…
+ Điều này được biểu hiện ở…
+ Minh chứng cho biện pháp tu từ là…
+ Dấu hiệu nhận biết của biện pháp tu từ này là…
Bước 3: Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ
a. Về hình thức diễn đạt:
+ Làm cho câu thơ/câu văn trở nên sinh động, gợi hình, gợi cảm.
+ Tăng tính nhạc điệu, tạo âm hưởng êm ái hoặc mạnh mẽ.
+ Gây ấn tượng sâu sắc, giúp người đọc dễ nhớ và cảm nhận.
b. Về nội dung:
+ Nhấn mạnh hình ảnh, cảm xúc, tư tưởng chính.
+ Làm nổi bật nội dung, chủ đề hoặc thông điệp của tác giả.
+ Khắc họa rõ nét hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm.
c. Về cảm xúc/thái độ của tác giả:
+ Thể hiện tình cảm sâu sắc: yêu mến, say mê, rung cảm…
+ Bộc lộ thái độ trân trọng, tự hào, ngợi ca hoặc phê phán.
+ Gợi mở khát vọng, niềm tin, ước mơ hoặc đồng cảm.
Ví dụ minh họa:
Câu thơ: “Trăng vào cửa sổ đòi thơ”
Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa.
Biện pháp này được thể hiện qua từ ngữ “đòi thơ”.
Hình thức diễn đạt: Tăng sức gợi cảm, làm câu thơ trở nên lãng mạn và sinh động.
Nội dung: Gợi mối quan hệ gắn bó giữa thiên nhiên và tâm hồn thi nhân.
Cảm xúc/thái độ: Thể hiện tâm hồn thi sĩ luôn rung động, nhạy cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên.
Ghi nhớ:
Khi phân tích biện pháp tu từ trong một câu hỏi đọc hiểu, học sinh cần trình bày đầy đủ và rõ ràng theo ba phương diện:
+ Tác dụng về hình thức diễn đạt.
+ Tác dụng về nội dung tư tưởng.
+ Tác dụng trong việc thể hiện cảm xúc hoặc thái độ của tác giả.
Việc trả lời đúng, đủ và có dẫn chứng cụ thể sẽ giúp bài làm đạt điểm cao trong phần đọc hiểu của đề thi.
Thảo luận về bài viết này