Đây là dạng câu hỏi rất quen thuộc trong các đề kiểm tra và đề thi Ngữ văn. Muốn làm tốt, học sinh cần tránh trả lời cảm tính, sơ sài mà phải biết giải thích vấn đề theo từng lớp nghĩa cụ thể. Một câu trả lời đạt yêu cầu thường cần làm rõ nội dung, ý nghĩa và thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm qua hình ảnh, chi tiết hay hành động được nhắc đến.
Dạng 1: Em hiểu như thế nào về hình ảnh “…” trong văn bản?
Khi gặp dạng câu hỏi này, em nên triển khai theo 3 ý:
+ Hình ảnh ấy có nghĩa thực là gì?
+ Hình ảnh ấy mang ý nghĩa biểu tượng ra sao?
+ Qua hình ảnh đó, tác giả muốn thể hiện điều gì?
Ví dụ
Đề bài: Em hiểu như thế nào về hình ảnh “chùm khế ngọt” trong bài thơ Quê hương của Đỗ Trung Quân?
Trả lời:
Hình ảnh “chùm khế ngọt” trước hết gợi nhắc một hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam, gắn với tuổi thơ bình dị và những câu chuyện dân gian thân thuộc. Đồng thời, hình ảnh ấy còn mang ý nghĩa biểu tượng cho quê hương ngọt ngào, nơi nuôi dưỡng tâm hồn và lưu giữ biết bao kỉ niệm đẹp của con người. Qua hình ảnh “chùm khế ngọt”, tác giả bộc lộ tình yêu quê hương sâu nặng, tha thiết, đồng thời khẳng định quê hương chính là cội nguồn thiêng liêng trong trái tim mỗi người.
Dạng 2: Em hiểu như thế nào về chi tiết “…” trong văn bản?
Để làm tốt dạng này, em cần trả lời theo 3 câu hỏi:
+ Chi tiết ấy nói về điều gì?
+ Chi tiết ấy có ý nghĩa như thế nào đối với nhân vật hoặc cốt truyện?
+ Chi tiết ấy góp phần thể hiện chủ đề, thông điệp gì của tác phẩm?
Ví dụ
Đề bài: Em hiểu như thế nào về chi tiết ông Sáu tỉ mỉ làm chiếc lược ngà cho bé Thu trong truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng?
Trả lời:
Chi tiết ông Sáu dồn hết tâm sức để tỉ mỉ làm chiếc lược ngà cho con gái đã khắc họa tình yêu thương con sâu nặng và tha thiết của người cha trong hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt. Từng động tác nâng niu, cẩn thận khi làm chiếc lược cho thấy nỗi nhớ con da diết và khát khao được bù đắp tình cảm cho bé Thu sau những ngày xa cách. Đồng thời, chi tiết ấy còn góp phần làm nổi bật vẻ đẹp của tình phụ tử thiêng liêng, cảm động giữa bom đạn chiến tranh. Qua đó, tác giả gửi gắm thông điệp sâu sắc về tình cảm gia đình bất diệt và những mất mát đau thương mà chiến tranh gây ra cho con người.
Dạng 3: Em hiểu như thế nào về hình ảnh nhân hóa/ẩn dụ/hoán dụ trong câu thơ, câu văn?
Khi làm dạng này, em cần triển khai theo 3 ý:
+ Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng.
+ Giải thích hình ảnh ấy gợi lên điều gì.
+ Nêu tác dụng về nội dung và nghệ thuật.
Ví dụ
Đề bài: Em hiểu như thế nào về hình ảnh trong hai câu thơ sau:
“Dòng sông mới điệu làm sao
Nắng lên mặc áo lụa đào thướt tha.”
(Dòng sông mặc áo – Nguyễn Trọng Tạo)
Trả lời:
Trong hai câu thơ trên, tác giả sử dụng biện pháp nhân hóa qua hình ảnh “dòng sông mặc áo lụa đào thướt tha”. Dòng sông được miêu tả như một cô gái duyên dáng, điệu đà đang khoác lên mình chiếc áo mềm mại dưới nắng mai. Hình ảnh ấy làm cho dòng sông trở nên sinh động, giàu sức sống và mang vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình. Qua đó, tác giả thể hiện sự say mê, tình yêu tha thiết đối với thiên nhiên quê hương, đồng thời khiến câu thơ trở nên giàu hình ảnh và giàu sức gợi cảm.
Dạng 4: Em hiểu như thế nào về hai câu thơ sau?
Với dạng này, em nên trả lời theo trình tự:
+ Hai câu thơ nói về điều gì?
+ Thể hiện cảm xúc, tâm trạng hay tư tưởng gì?
+ Hình ảnh, từ ngữ, biện pháp nghệ thuật có gì đặc sắc?
Ví dụ
Đề bài: Em hiểu như thế nào về hai câu thơ sau:
“Quê hương mỗi người chỉ một
Như là chỉ một mẹ thôi.”
Trả lời:
Hai câu thơ khẳng định vị trí thiêng liêng và không thể thay thế của quê hương trong cuộc đời mỗi con người. Tác giả đã so sánh quê hương với mẹ để nhấn mạnh sự gắn bó sâu nặng, máu thịt và bền chặt. Cách diễn đạt giản dị mà giàu cảm xúc khiến câu thơ trở nên tha thiết, chân thành, qua đó nhắc nhở mỗi người cần biết yêu thương, trân trọng và gìn giữ quê hương của mình.
Dạng 5: Em hiểu như thế nào về lời nói/hành động/suy nghĩ của nhân vật?
Khi làm dạng này, em cần trả lời theo 3 ý:
+ Nhân vật đã nói gì, làm gì hoặc suy nghĩ gì?
+ Điều đó cho thấy phẩm chất, tính cách nào của nhân vật?
+ Qua đó, tác giả muốn gửi gắm điều gì?
Ví dụ
Đề bài: Em hiểu như thế nào về hành động chị em Sơn đem cho Hiên chiếc áo bông cũ trong truyện ngắn Gió lạnh đầu mùa của Thạch Lam?
Trả lời:
Hành động chị em Sơn mang chiếc áo bông cũ cho Hiên giữa ngày đông giá rét thể hiện sự quan tâm và lòng thương người chân thành của những đứa trẻ giàu lòng nhân ái. Dù còn nhỏ tuổi, Sơn và chị đã biết sẻ chia với người có hoàn cảnh khó khăn hơn mình. Qua hành động ấy, nhân vật hiện lên với tâm hồn trong sáng, giàu tình yêu thương và sự cảm thông sâu sắc. Đồng thời, tác giả Thạch Lam cũng gửi gắm thông điệp ý nghĩa: sự yêu thương và sẻ chia giản dị giữa con người với con người sẽ làm cho cuộc sống trở nên ấm áp hơn, nhất là trong những hoàn cảnh khó khăn.
🔻 Xem thêm:
Thảo luận về bài viết này