Thơ Đường luật là đỉnh cao của thơ ca trung đại phương Đông. Chỉ với tám câu thơ ngắn gọn, các thi nhân đã gửi gắm cả một thế giới tâm hồn, một bức tranh thiên nhiên, một triết lí nhân sinh hay những nỗi niềm sâu kín của con người. Muốn phân tích tốt một bài thơ thất ngôn bát cú, người viết cần kết hợp hài hòa giữa việc khám phá nội dung tư tưởng và vẻ đẹp nghệ thuật của tác phẩm. Dưới đây là cách triển khai bài viết đầy đủ và thuyết phục.
I. MỞ BÀI
Mở bài cần giới thiệu được tác giả, tác phẩm và khái quát giá trị nổi bật của bài thơ.
Cách mở bài 1
Giữa dòng chảy bất tận của thời gian, biết bao tác phẩm đã ra đời rồi dần chìm vào quên lãng. Thế nhưng vẫn có những vần thơ vượt qua mọi giới hạn của năm tháng để neo đậu mãi trong trái tim người đọc. Bài thơ A của B là một thi phẩm như thế. Với ngôn từ cô đọng mà giàu sức gợi, tác phẩm đã để lại dấu ấn sâu sắc khi khắc họa …(nội dung chính của bài thơ).
Cách mở bài 2
Nhà nghiên cứu Lê Ngọc Trà từng khẳng định: “Nghệ thuật bao giờ cũng là tiếng nói của tình cảm con người, là sự tự giãi bày và gửi gắm tâm sự.” Quả thật, thơ ca luôn bắt đầu từ những rung động chân thành nhất của trái tim người nghệ sĩ. Từ những cảm xúc được chắt lọc qua năm tháng, tác giả B đã viết nên bài thơ A, gửi gắm …(vấn đề nghị luận) bằng những vần thơ giàu giá trị nhân văn.
Cách mở bài 3
M. Gorki từng nói: “Văn học giúp con người hiểu được bản thân mình, nâng cao niềm tin vào bản thân và khơi dậy khát vọng hướng tới chân lí.” Chính bởi sức mạnh ấy mà nhiều tác phẩm đã vượt qua giới hạn của thời gian để trở thành tài sản tinh thần quý giá của dân tộc. Bài thơ A của B là một minh chứng tiêu biểu khi đem đến cho người đọc những suy ngẫm sâu sắc về …(vấn đề nghị luận).
Cách mở bài 4
Sê-khốp từng khẳng định: “Nếu tác giả không có lối nói riêng của mình thì người đó sẽ không bao giờ là nhà văn thực thụ.” Mỗi nhà thơ đều tìm cho mình một tiếng nói nghệ thuật riêng để chạm tới trái tim người đọc. Với phong cách độc đáo ấy, B đã sáng tạo nên bài thơ A, một thi phẩm vừa giàu chất trữ tình vừa mang đậm dấu ấn cá nhân.
II. THÂN BÀI
1. Giới thiệu khái quát về tác phẩm
Ở phần này, cần viết thành một đoạn văn ngắn, đầy đủ các ý:
– Giới thiệu vài nét về tác giả.
– Nêu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ (nếu có).
– Giới thiệu thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.
Có thể triển khai như sau:
Bài thơ được sáng tác vào năm…, trong hoàn cảnh… Tác phẩm được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật, một thể thơ cổ điển ra đời từ thời Đường của Trung Quốc và được các nhà thơ Việt Nam tiếp thu, sáng tạo. Với kết cấu chặt chẽ, ngôn ngữ hàm súc và luật thơ nghiêm ngặt, thể thơ này đặc biệt thích hợp để diễn tả những cảm xúc sâu lắng, những suy tư tinh tế của con người. Ngay từ nhan đề …, tác giả đã gợi mở chủ đề cũng như cảm hứng xuyên suốt của toàn bài.
2. Phân tích giá trị nội dung
Có thể mở đầu bằng lời dẫn:
Xuân Quỳnh từng viết: “Thơ đối với cuộc sống quý như người con gái đối với gia đình; cái để người ta làm quen là nhan sắc, còn cái để sống với nhau lâu dài là đức hạnh.” Chính chiều sâu tư tưởng đã làm nên sức sống bền bỉ của một bài thơ. Thi phẩm … chinh phục người đọc trước hết bởi giá trị nội dung giàu ý nghĩa.
Trước hết, bài thơ viết về đề tài …(đề tài). Đây là nguồn cảm hứng quen thuộc trong thơ ca trung đại nhưng dưới ngòi bút của tác giả, hình ảnh …(đối tượng được nói đến) hiện lên với vẻ đẹp riêng, mang đậm dấu ấn sáng tạo.
Phân tích theo bố cục bài thơ
Hai câu đề: Mở đầu bài thơ, tác giả đã khắc họa bức tranh… (Trích thơ)
Phân tích:
+ Ý nghĩa của từng hình ảnh.
+ Giá trị của từ ngữ đặc sắc.
+ Biện pháp tu từ được sử dụng.
+ Tâm trạng của nhân vật trữ tình.
+ Cảm xúc và thái độ của tác giả.
Hai câu thực: Đến hai câu thực, bức tranh được mở rộng… (Trích thơ)
Làm rõ:
+ Bức tranh thiên nhiên hoặc hiện thực cuộc sống.
+ Nghệ thuật đối.
+ Giá trị biểu cảm của ngôn ngữ.
+ Ý nghĩa tư tưởng.
Hai câu luận: Nếu hai câu thực thiên về miêu tả thì hai câu luận là nơi cảm xúc và suy ngẫm của tác giả dâng lên mạnh mẽ (Trích thơ)
Phân tích:
+ Tư tưởng được gửi gắm.
+ Triết lí nhân sinh.
+ Tình cảm của nhà thơ.
Hai câu kết: Khép lại bài thơ là… (Trích thơ)
Đây thường là nơi cảm xúc lắng đọng nhất, để lại dư âm sâu sắc trong lòng người đọc. Chỉ bằng vài câu thơ ngắn gọn, tác giả đã gửi gắm thông điệp nhân văn sâu sắc về…
Lưu ý: Trong mỗi đoạn phân tích, luôn kết hợp giữa nội dung và nghệ thuật. Không chỉ nói bài thơ viết gì mà cần chỉ ra tác giả đã thể hiện điều đó bằng những hình ảnh, từ ngữ, biện pháp nghệ thuật nào.
3. Phân tích đặc sắc nghệ thuật
Có thể mở đoạn như sau:
Xuân Diệu từng khẳng định: “Thơ hay là hay cả hồn lẫn xác, hay cả bài.” Giá trị của một thi phẩm không chỉ nằm ở nội dung tư tưởng mà còn được tạo nên bởi vẻ đẹp nghệ thuật tinh luyện. Bài thơ … chính là sự hòa quyện hoàn hảo giữa cảm xúc và hình thức biểu đạt.
Khi phân tích nghệ thuật cần làm nổi bật:
+ Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật với niêm luật chặt chẽ.
+ Luật bằng hoặc luật trắc.
+ Cách gieo vần.
+ Thanh điệu hài hòa.
+ Nghệ thuật đối ở hai câu thực hoặc hai câu luận.
+ Cách ngắt nhịp linh hoạt (2/2/3; 4/3…).
+ Ngôn ngữ cô đọng, hàm súc.
+ Hình ảnh thơ giàu sức gợi.
+ Các biện pháp tu từ tiêu biểu.
+ Bút pháp tả cảnh ngụ tình, lấy động tả tĩnh hoặc chấm phá đặc trưng của thơ Đường.
+ Giọng thơ và cảm xúc xuyên suốt.
4. Đánh giá
Sau khi phân tích, cần khái quát lại giá trị của tác phẩm.
Có thể viết: Bài thơ … là một trong những thi phẩm thất ngôn bát cú tiêu biểu của văn học trung đại. Dù tuân thủ nghiêm ngặt niêm luật Đường thi, tác phẩm vẫn giữ được vẻ đẹp tự nhiên, giàu cảm xúc. Qua những hình ảnh bình dị mà giàu sức gợi, tác giả đã khắc họa thành công …(vấn đề nghị luận), đồng thời thể hiện tâm hồn, nhân cách và tư tưởng nhân văn sâu sắc. Chính điều đó đã giúp bài thơ vượt qua giới hạn của thời gian để sống mãi trong lòng nhiều thế hệ bạn đọc.
III. KẾT BÀI
Cách 1
Thời gian vẫn lặng lẽ trôi, bao điều đổi thay theo năm tháng, nhưng những giá trị chân chính của văn học sẽ không bao giờ phai nhạt. Bài thơ B của A vẫn như một đóa hoa bền bỉ tỏa hương trong khu vườn thi ca dân tộc, lưu giữ vẻ đẹp của con người, của quê hương và của những giá trị nhân văn bất diệt.
Cách 2
Khép lại trang thơ, dư âm của tác phẩm vẫn ngân lên trong lòng người đọc bằng những cảm xúc trong trẻo và sâu lắng. Những điều mà tác giả gửi gắm không chỉ thuộc về quá khứ mà còn tiếp tục soi sáng tâm hồn con người hôm nay và mai sau. Chính sức sống ấy đã làm nên giá trị trường tồn của thi phẩm.
Cách 3
Có lẽ vẻ đẹp của …(vấn đề nghị luận)… chính là dấu ấn rực rỡ nhất mà tác giả A đã gửi lại cho đời qua bài thơ B. Dù thời gian có phủ bụi lên mọi điều, tác phẩm vẫn giữ nguyên sức lay động, đúng như lời khẳng định: “Văn học nằm ngoài mọi sự băng hoại, mình nó không chấp nhận quy luật của cái chết.”
Cách 4
Đọc xong bài thơ, người đọc vẫn không khỏi tự hỏi điều gì đã khiến tác phẩm sống mãi cùng năm tháng. Có lẽ đó chính là sự hòa quyện tuyệt đẹp giữa cảm xúc chân thành, tư tưởng sâu sắc và nghệ thuật tinh luyện. Từng câu thơ như những hạt ngọc lấp lánh, càng đọc càng thấy đẹp, càng suy ngẫm càng thêm yêu văn chương.
Cách 5
Xuân Diệu từng quan niệm: “Thơ là hiện thực, thơ là cuộc đời, thơ còn là thơ nữa.” Bằng trái tim nhạy cảm và tài năng nghệ thuật của mình, tác giả A đã đưa hiện thực vào thơ bằng vẻ đẹp giàu chất trữ tình, để rồi mỗi lần đọc lại B, trái tim người đọc vẫn rung lên trước những giá trị nhân văn bền vững. Đó chính là sức sống bất diệt của một thi phẩm lớn.
Thảo luận về bài viết này