ÁO BIÊN THÙY
(Tóm tắt phần đầu: Vào những ngày cuối năm lạnh giá, người cha trong gia đình nghèo chuẩn bị mọi thứ chu đáo cho cái Tết, vì biết con trai – nhân vật “tôi” sắp nhập ngũ và có thẻ không còn dịp sum họp. Đêm khuya, ông lặn lội trong giá rét, đạp xe hơn 10 cây số chỉ để mua được hai nước mắm ngon cho bữa cơm ngày Tết).
Bố tôi mời họ hàng đến ăn liên hoan tiễn tôi ra trận. “Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi”… Suốt chục năm chiến tranh, đã có mấy chục trai làng tôi nằm lại biên cương phía Bắc. Rất có thể đây sẽ là bữa cơm tiễn biệt.
Những mâm cỗ thuần cá trắm ốc. Trắm ốc rán giòn, trắm ốc om riềng mẻ, trắm ốc nướng hơ, trắm ốc ninh xu hào… được bày giữa dưa hành vàng ươm, rau mùi xanh ngát và ớt chỉ thiên cay đỏ. Giữa mỗi mâm là một chiếc bát không. Phải đến lúc khai tiệc bố tôi mới lấy chai nước mắm ra nghiêng tay cẩn trọng rót những giọt đặc keo vào bát. Mùi nước mắm lập tức cuốn quện với mùi thức ăn trên mâm, cả căn nhà lập tức bừng lên hương vị cuốn hút khó tả.
(…) Sáng mùng 5 tôi dậy sớm chuẩn bị hành trang lên đường. Mẹ, các chị các em tôi sụt sịt nước mắt ngắn dài. Bố tôi ngồi ở tràng kỷ ôm chiếc giành tích ủ ấm chè xanh, không nói năng gì. Anh cả kể, khi anh nhập ngũ bố tôi cũng thế. Với ông, trai thời chiến đến tuổi nhập ngũ đánh giặc là đương nhiên.
Tôi chào cả nhà rồi ngồi lên phóc ba ga xe đạp cho thằng bạn thân chở lên huyện.
[…] Sau bài diễn văn tiễn đưa ngắn gọn của ông chủ tịch huyện, chúng tôi lên xe. Tôi lột đôi dép nhựa Tiền Phong quẳng xuống cho thằng bạn. Thằng bạn quẳng lại lên xe. Tôi quát: “Tao lên đơn vị được phát dép rọ rồi”. Thằng bạn cầm đôi dép trên tay, nhìn tôi trân trân.
Khi xe nổ máy, giữa một rừng người tiễn đưa nhạt nhòa nước mắt, tôi bỗng nhận ra bố. Bố hơ hoải đạp xe xộc thẳng tới chỗ tôi gọi to:
“Hượm đã!”
Bố quẳng chiếc xe đạp đánh xoạch trước đầu ô tô rồi lột vội chiếc áo len mặc quên từ tối 28 Tết.
“Thôi… bố để mà mặc”
“Không”
Bố vo tròn chiếc áo dứt khoát ném lên xe bắt tôi mặc ngay. Tôi ứa nước mắt nhìn bố rồi chui đầu qua áo. Chiếc áo đang ấm hơi người. Và tôi bỗng thoảng thấy mùi nước mắm. Một thứ mùi dân mộc mặn mà khiến tôi nghi hoặc. Khi xe chuyển bánh, nhìn dáng bố với chiếc áo mỏng phất phơ trong gió lạnh, tôi đã gào bạt gió:
“Con sẽ gửi áo về cho bố!”
Dù đã được phát quân trang với đủ đầy trấn thủ, áo bông nhưng những ngày sương muối mịt mờ nơi biên giới phía Bắc tôi vẫn mặc lót chiếc áo len bên trong. Và thật lúc nào tôi cũng thấy phong vị Tết quê hương ấm áp tỏa ra từ chiếc áo.
Mùa hè đến, tôi mang ra suối giặt tất cả trang phục dân sự gồm chiếc quần côn vải si sữa, chiếc áo ni lông kẻ carô Tiệp và chiếc áo len. Sau khi phơi khô, trong khi gấp tôi nhận thấy hình như cổ tay áo len có một vệt muối mờ mờ. Đưa lên mũi, tôi sững sờ nhận ra mùi nước mắm.
Trước khi đơn vị hành quân vào Tây Nguyên, tôi được tranh thủ về thăm nhà. Tôi trao chiếc áo len cho bố, nhưng ông bảo để đấy cho thằng Hưng.
Thằng Hưng là em trai út của tôi, năm đó mới 5 tuổi.
Mười hai năm sau, bố tôi đưa chiếc áo cho thằng Hưng đúng lúc nó cần quần áo đẹp đi cưa cẩm.
Rồi thằng Hưng cũng đi bộ đội, chiếc áo len giặt cất đáy hòm. Chục năm sau, bố tôi mất. Sau lễ tang, chúng tôi dọn dẹp đồ đạc thì thấy nó. Tôi kể cho thằng Hưng chuyện bố đã từng mặc chiếc áo len này đi mua nước mắm Tết Đinh Mão. Nó ngồi thần người rồi bất ngờ đưa chiếc áo len bưng mặt khóc rưng rức. Một hồi lâu, nó mở áo ra nhìn tôi bằng đôi mắt đỏ kè:
“Em cũng thấy có mùi nước mắm”.
(Trích Áo biên thuỳ, Đỗ Tiến Thuỵ, in trong Truyện ngắn đặc sắc 2024, NXB Văn học, 2024)
Gợi ý:
+ Nội dung: Tình cảm yêu thương, thấu hiểu, trận trọng và biết ơn bố của nhân vật “tôi”
+ Đánh giá nghệ thuật khắc họa tình cảm nhân vật “tôi” dành cho bố của tác giả (qua ngôi kể thứ nhất; giọng điệu, ngôn ngữ kể tự nhiên, chân thành; các chi tiết đời thường, bình dị mà giàu ý nghĩa …).
Đoạn văn 200 chữ phân tích tình cảm của nhân vật “tôi” dành cho người bố trong “Áo biên thùy” của Đỗ Tiến Thuỵ
Giữa những khắc nghiệt của chiến tranh và cái lạnh cắt da nơi biên cương, tình phụ tử hiện lên không ồn ào mà bền bỉ, âm thầm như hơi ấm thấm sâu vào từng kỉ niệm đời người. Trong đoạn trích truyện ngắn Áo biên thùy của Đỗ Tiến Thụy, nhân vật “tôi” dành cho người bố một tình cảm yêu thương sâu nặng, chan chứa sự thấu hiểu, trân trọng và biết ơn. Đó là tình cảm được khơi nguồn từ những điều rất nhỏ: bữa cơm tiễn biệt, chai nước mắm ngon, chiếc áo len cũ mang hơi ấm của bố. “Tôi” nhận ra tình yêu của bố không nằm ở lời nói mà ở hành động lặng lẽ, quyết liệt: sẵn sàng cởi áo giữa giá lạnh để con mang theo hơi ấm gia đình ra chiến trận. Chính vì thế, chiếc áo không chỉ giữ ấm thân thể mà còn sưởi ấm tâm hồn người lính trẻ, trở thành nơi neo đậu của ký ức Tết quê hương, của tình cha mặn mòi như mùi nước mắm thấm sâu vào từng thớ len. Nỗi xúc động của “tôi” khi phát hiện vệt muối, mùi nước mắm trên áo là sự vỡ òa của nhận thức: tình yêu của bố đã theo anh suốt những năm tháng chiến tranh, lặng lẽ mà bền bỉ. Bằng ngôi kể thứ nhất, giọng văn chân thành, giàu cảm xúc và những chi tiết đời thường giàu ý nghĩa, tác giả đã khắc họa tinh tế tình cảm của nhân vật “tôi” dành cho bố – một tình cảm sâu nặng, thiêng liêng và không bao giờ phai nhạt theo thời gian.
Thảo luận về bài viết này