Trong văn học, tình cảm và thái độ của tác giả hoặc người kể chuyện đối với nhân vật là “chiếc chìa khóa” mở ra chiều sâu của tác phẩm. Việc lí giải được cảm xúc này không chỉ giúp người đọc hiểu rõ hơn số phận, tính cách nhân vật mà còn nắm bắt được thông điệp nhân văn mà tác giả gửi gắm. Nắm vững phương pháp trả lời dạng câu hỏi này sẽ giúp bạn phân tích sâu sắc, lập luận chặt chẽ và thuyết phục hơn trong bài làm.
I. Yêu cầu của dạng bài
Khi gặp dạng câu hỏi này, học sinh cần thực hiện ba nhiệm vụ chính:
– Nhận diện đúng tình cảm hoặc thái độ của tác giả/người kể chuyện dành cho nhân vật.
– Giải thích nguyên nhân dẫn đến thái độ đó dựa trên:
+ Những chi tiết tiêu biểu trong tác phẩm
+ Hoàn cảnh xã hội – lịch sử của thời điểm câu chuyện diễn ra
+ Quan điểm sống và tư tưởng nghệ thuật của tác giả
– Khẳng định giá trị tư tưởng: Cho thấy mối liên hệ giữa tình cảm/ thái độ ấy với thông điệp nhân đạo, nhân văn của tác phẩm.
II. Phương pháp làm bài
– Xác định nhân vật trọng tâm: Đọc kỹ đề để tránh nhầm sang nhân vật phụ.
– Tìm chi tiết thể hiện thái độ: Chú ý từ ngữ giàu cảm xúc, giọng điệu trần thuật, miêu tả ngoại hình, nội tâm, hành động…
– Xác định rõ loại tình cảm/thái độ: Ví dụ: trân trọng, xót thương, cảm thông, yêu quý, phê phán, mỉa mai…
– Lý giải nguyên nhân hình thành thái độ, dựa trên:
+ Bối cảnh xã hội – lịch sử được phản ánh
+ Quan điểm nhân sinh, nghệ thuật của tác giả
+ Số phận, tính cách hoặc hành động của nhân vật gây xúc động hoặc phản ứng
– Kết nối với giá trị nhân văn: Thể hiện vai trò của thái độ đó trong việc làm sáng rõ chủ đề, tư tưởng của tác phẩm.
III. Công thức trả lời
Tác giả/người kể chuyện thể hiện thái độ (…tình cảm…) đối với nhân vật (…tên nhân vật…).
Thái độ này được bộc lộ qua (…chi tiết tiêu biểu…), cho thấy (…đặc điểm, hoàn cảnh, tâm trạng của nhân vật…).
Nguyên nhân xuất phát từ (…số phận, bối cảnh, hành động…), đồng thời phản ánh (…quan điểm nhân đạo, nghệ thuật, xã hội của tác giả…).
Qua đó, nhà văn gửi gắm thông điệp (…ý nghĩa nhân văn…) về con người và cuộc sống.
IV. Ví dụ minh họa
Đề: Anh/chị hãy lý giải tình cảm, thái độ của tác giả đối với nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng của Kim Lân.
Bài mẫu:
Kim Lân dành cho nhân vật ông Hai một tình cảm trân trọng và cảm thông sâu sắc. Ông Hai – một lão nông chân chất, gắn bó máu thịt với quê hương được khắc họa qua những cử chỉ, lời nói, và nhất là những giây phút bồn chồn, đau đớn khi nghe tin làng mình theo giặc. Thái độ yêu quý và trân trọng ấy thể hiện rõ qua giọng kể vừa gần gũi, vừa chan chứa tình người, cùng những chi tiết miêu tả tinh tế: nét mặt bừng sáng khi nghe tin làng kháng chiến, hay nỗi tủi hổ âm thầm nuốt vào trong khi bị người ta xa lánh. Nguyên nhân của tình cảm này xuất phát từ việc Kim Lân thấu hiểu đời sống và tâm hồn người nông dân Việt Nam thời kháng chiến, những con người coi làng xóm, quê hương như máu thịt của mình. Qua nhân vật ông Hai, tác giả gửi gắm thông điệp nhân văn sâu sắc: yêu quê hương, đất nước là tình cảm bền chặt, gắn liền với niềm tin vào cách mạng, ngay cả khi phải đối diện với những thử thách đau lòng nhất.
Thảo luận về bài viết này