Con người trừng trị thiên nhiên bằng cách hạ nhục, hủy hoại nó

Dòng đời bộn bề, phồn tạp chất chứa bao nỗi lo toan, con người thời đại mới có xu thế chạy theo những giá trị vật chất để kiến tạo, bồi đắp nên cuộc đời tươi đẹp. Ta được nuôi dưỡng bởi mẹ thiên nhiên, nhưng có bao giờ ta dành mối quan hoài đặc biệt đối với môi trường tự nhiên mà ta đang sống? Đó cũng chính là sự trăn trở, để rồi nhà văn Nguyễn Ngọc Tư thốt lên rằng: “Con người trừng trị thiên nhiên bằng cách hạ nhục nó, hủy hoại nó. Còn thiên nhiên trả thù bằng cách nào em biết không? Nó biến mất.”

Từ thuở hồng hoang, từ khi loài người xuất hiện trên cõi đời này cũng là lúc thiên nhiên có mặt tại đó, hiện hữu để bao bọc, che chắn cho chúng ta. “Thiên nhiên” – tiếng gọi tuy ngắn ngủi mà rất đỗi thiêng liêng! Ấy là thế giới tự nhiên, là môi trường sống, là tấm chắn bảo vệ bao sinh vật, động vật và con người. Song, trái với những gì tốt đẹp mà thiên nhiên ban tặng, “con người trừng trị thiên nhiên bằng cách hạ nhục nó, hủy hoại nó”, đối xử bằng những hành động thiếu văn hóa. Nhưng, tự nhiên lại không trả thù con người bằng hành động nhẫn tâm đấy, “nó biến mất”- chối từ mọi sự tồn tại và thoát khỏi thế giới. Từ việc đặt ra thực trạng về văn hóa ứng xử không đúng của con người với môi trường sinh thái, đến việc đưa ra sự “biến mất” của thiên nhiên, nhà văn Nguyễn Ngọc Tư đã đem đến cho ta những mối lo về sự tồn vong của thiên nhiên và sự ngẫm ngợi về ý thức của con người.

Thiên nhiên là một chủ đề luôn được quan tâm từ xưa đến nay và nó được ví như người mẹ vĩ đại của nhân loại. Với tấm lòng quảng đại, mẹ thiên nhiên bao giờ cũng nâng niu và chở che đối với những đứa con bé bỏng của mình. Mối quan hệ của thiên nhiên và con người là mối quan hệ cộng sinh cùng nhau phát triển. Con người tồn tại muốn đời nay không thể dứt ra khỏi mối quan hệ với môi trường sống xung quanh mình. Bởi nhờ các tài nguyên quý giá mà thiên nhiên cung cấp, con người mới có thể kiến tạo và phát triển cuộc sống của họ đến ngày nay. Thiên nhiên vừa là không gian sinh tồn, vừa là nơi cung cấp những điều kiện sống, phục vụ cho đời sống sinh hoạt và những hoạt động kinh tế của con người. Những khi hòa mình vào thiên nhiên, tôi còn như có dịp được chữa lành tâm hồn. Thong dong giữa những vườn cây rợp bóng xanh, ngắm nhìn cái đẹp của những sắc hoa tươi thắm hay những đám mây trong vắt trên bầu trời xanh thẳm, tôi luôn cảm nhận được sự thư thái và bình yên trong tâm hồn! Hóa ra, thiên nhiên vĩ đại đến thế, thiên nhiên đem đến cho con người nhiều giá trị đến thế!

Nhưng dường như ở đâu đấy, thật xót xa khi tôi chứng kiến những hành động tàn bạo của một số người đối với mẹ thiên nhiên, tôi cảm được nỗi sợ hãi, sự đau đón của môi trường tự nhiên đang trong con hấp hối, , nguy kịch. Trong văn học thời trung đại, hình tượng thiên nhiên biểu trưng cho những lý tưởng đạo đức, thấm mỹ của dân tộc. Thuở xưa, con người từng sùng bái, con người từng sống hòa hợp với thiên nhiên như thế nào thì ngày nay họ có xu hướng khát khao trị vì, chinh phục thiên nhiên bởi con người hiện đại mang tâm lý khám phá và chinh phục. Tuy nhiên, họ lại chinh phục nó bằng phương án tiêu cực với những hành động xấu xa, vô nhân đạo. Ngoài kia, mẹ thiên nhiên đang cất lên những tiếng kêu xé lòng mà những ai yêu thiên nhiên, trọng thiên nhiên mới có thế nghe và thấu cảm những nỗi lòng đau thương đây!

Cơ quan thời tiết Liên hợp Quốc nhận thấy năm 2023 là năm nóng nhất được ghi nhân với “biên độ lớn”, với nhiệt độ trung bình đạt tới o với mức tiền công nghiệp. Và tổ chức Khí tượng Thế giới cảnh báo nhiệt độ toàn cầu vào năm 2024 có thế vượt xa kỷ lục của năm ngoái. Điều đó đã gợi cho chúng ta nhiều suy ngẫm về thực trạng của xã hội ngày nay. Đấy phải chăng là cách mẹ thiên nhiên nổi giận trước hành động tàn nhẫn của con người? Tất thảy những điều trên là hậu quả do những người nhẫn tâm gây ra, do “con người trừng trị thiên nhiên bằng cách hạ nhục nó, hủy hoại nó”.
Thiên nhiên đã từng dịu dàng, đã từng chở che và bao bọc nhân loại, cớ sao có một số người lại muốn hủy hoại thiên nhiên, “hạ nhục” thiên nhiên? Vì sự tự tin, vì lòng tham không đáy, vì sự ích kỷ của cá nhân hay vì sự thiếu ý thức ở mỗi người? Hay vì thiên nhiên vẫn chưa bao giờ mất đi hoàn toàn nên tất cả mọi người dường như rất thơ ơ và chẳng mảy may bận tâm đến nó. Họ cứ nghĩ thiên nhiên là cái sẵn có và sẽ chẳng bao giờ mất đi nên họ mới không biết nâng niu, quý trọng. Ngày nay, văn hóa ứng xử giữa con người với con người còn dễ bị đứt gãy, huống chi nói đến văn hóa ứng xử của con người đối với môi trường tự nhiên. Việc tàn phá môi trường thiên nhiên đã trở thành một hành động xấu, ăn mòn trong ý thức của một số con người!

Một bộ phận người luôn tự tin coi mình là động vật bậc cao nên có quyền phán xử tất cả mọi điều trên trái đất này, do đó họ thể hiện uy quyền của mình trước vạn vật. Vì thế mà cũng không thiếu những việc làm vô lương tâm, vô ý thức, trừng trị nặng nề lên thiên nhiên. Chỉ đơn giản là việc thải chất thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp ra những dòng sông, con suối dù nó chẳng hề có tội tình gì đã đủ chứng minh sự vô ý thức của con người. Mà sông suối chính là nguồn nước ngọt lành duy trì sự sống, cung cấp cá, tôm,… Ấy thế mà con người vẫn vô tâm làm ô nhiễm đi nguồn nước của chính mình. Họ sử dụng vô liều lượng những chất hóa học để tăng năng suất, chất lượng cây trồng để tăng số lượng và kích thước nông sản mà nhẫn tâm hủy hoại đi môi trường đất. Việc con người sử dụng chất hóa học liều mạnh thường xuyên mà không hề có biện pháp cải tạo đất giống như việc con người cho đất mẹ uống thuốc độc mỗi ngày. Và với việc vứt rác bừa bãi những vật liệu như polime, chai thủy tinh, chai nhựa, bao ni lông lại vô cùng nguy hiểm, bởi rất lâu những thứ đó mới có thể phân hủy được và nó có ảnh hưởng vô cùng xấu đến chất lượng của đất và khả năng duy trì chất dinh dưỡng của đất, đặc biệt là ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Với những hành động nhẫn tâm như thế thì liệu chúng ta có xứng đáng với tấm lòng của mẹ thiên nhiên hay chưa? Có lẽ, thiên nhiên đang mang trong mình những nỗi quặn lòng, bao nỗi quặn thắt tim gan khi sống giữa một cuộc đời mà bị chính những “đứa con” mình giày xéo một cách thô bạo.

“Còn thiên nhiên trả thù bằng cách nào em biết không? Nó biến mất”. Và rồi những vết thương rỉ máu ấy, bao nỗi đau đè nén kia mà thiên nhiên phải gánh chịu cũng đã được bộc phát bằng sự “biến mất”. “Biến mất” bởi quá đón đau, “biến mất” bởi con người đã hành động tàn ác vượt qua sức chịu dựng của nó. Hay chăng, nó “biến mất” là để có một thời gian cho cả đôi bên cùng có khoảng lặng suy nghĩ. Thiên nhiên “biến mất” khiến cho con người có một quá trình nhận thức. Sự “biến mất” đấy có lẽ sẽ làm cho con người mãi không thôi day dứt, không thôi cắn rứt lương tâm vì hành động vô nhân đạo của mình đã giày xéo lên thiên nhiên. Thời gian thiên nhiên “biến mất” khiến lòng người chênh chao mà lặng nghĩ, ta ngẫm ngợi, ta suy tư, và phải chăng chính sự suy tư, trăn trở ấy sẽ là cách giúp ta vỡ lẽ ra được vai trò quan trọng của thiên nhiên. Và ngược lại, thiên nhiên – “nó biến mất” để trả thù lại con người, hay nó biến mất để hồi sinh lại sinh khí và rồi tiếp tục phục vụ cho con người? Một giả định rằng liệu nó biến mất hoàn toàn thì sẽ ra sao? Con người có thể một ngày không ăn, không uống nhưng không thể một phút thiếu đi không khí, vắng bóng mẹ thiên nhiên. Khi ấy tôi nghĩ rằng, sự tồn vong của loài người sẽ bị đe dọa một cách đáng sợ!

Thiên nhiên mà giận dữ, “nó biến mất” thì chúng ta sẽ phải đón nhận hậu quả khôn lường như thiên tai, lũ lụt, hiện tượng băng tan, đe dọa đến sự sinh tồn của loài người và mọi sinh vật trên trái đất, trên hành tinh tươi xanh này của chúng ta. Mất đi thiên nhiên đồng nghĩa với việc con người phải đối mặt với những hệ lụy vô cùng nghiêm trọng. Đó là sự biến đổi khí hậu, nóng lên của trái đất hay thậm chí con người sẽ có nguy cơ tuyệt chủng vì mất đi không gian sinh tồn vốn có. Mỗi một không gian cho con người và sinh vật trên trái đất đếu được bao bọc bởi môi trường tự nhiên, vì vậy sự tác động của con người lên thiên nhiên chính là chúng ta đang trực tiếp phá hủy cuộc sống của chính mình. Nói một cách khác, đâm một nhát dao vào thiên nhiên đồng nghĩa với việc con người tự đâm một nhát dao vào chính mình. Biến mất là một cách trả thù tuy nhẹ nhàng mà thâm thúy biết nhường nào! Thiên nhiên không biến mất một cách vô nghĩa, nó để lại những bài học sâu sắc và thức tỉnh con người!

Ta đã từng chứng kiến biết bao thảm họa từ thiên nhiên gây ra do tác động từ con người. Đấy là những trận lũ lụt kinh hoàng khiến mực nước dâng cao, cuốn trôi đi bao căn nhà, nơi ở của họ, mất mát đi bao của cải, tiền bạc và mạng sống ; con người đồng bào miền Trung. Vào năm 2023, một trận động đất kinh hoàng đã cướp đi sinh mạng của hơn 50.000 người. Đấy là cơn đại địa chấn kinh khủng nhất từ trước đến giờ ở Thổ Nhĩ Kỳ, thảm họa thiên nhiên chết chóc thứ sáu trong thế kỷ 21. Vừa hay, một trận động đất mạnh 7,6 độ richter xảy ra ở miền tây Nhật Bản vào ngày 1-1-2024 đã làm sập nhiều tòa nhà, gây ra cảnh báo sóng thần, khiến người dân phải sơ tán khỏi các khu vực ven biển bị ảnh hưởng. Năm mới 2024 đã chào Nhật Bản theo một cách tồi tệ như thế… Có thể, thiên nhiên đã và đang trả thù con người để đòi lại công bằng cho chính mình! Khi con người sống trong sa mạc, họ sẽ hiểu được nước và thực phẩm quý giá hơn vàng, bạc và kim cương rất nhiều. Khi hứng chịu động đất và sóng thần, người ta sẽ hiểu, cho dù có bao nhiêu biệt thự hào hoa, khách sạn sang trọng, thì trong bàn tay vĩ đại của tự nhiên cũng chí là một đống bùn đất. Phải chăng con người đợi đến khi thiên nhiên biến mất đi hoàn toàn thì mới bắt đầu có ý thức? Nhưng tôi nghĩ, khi thiên nhiên biến mất cũng chính là lúc mọi thứ trên đời này đều biến mất!

Để bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ lá phổi của nhân loại, con người có thể làm gì? Ta có thể tham gia “chiến dịch giờ Trái Đất” – sự kiện do quỹ Quốc tế Thiên nhiên khởi xướng để cùng nhau làm nhiều hơn, tốt hơn cho hành tinh này. Hơn hết, “chiến dịch giờ Trái Đất” chẳng phải dừng lại ở việc tắt đèn một giờ mỗi năm mà đó còn là một cơ hội để con người cùng nhau hành động, cùng nhau bảo vệ môi trường chúng ta đang sống. Bảo vệ rừng, đa dạng sinh học là một nhiệm vụ quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và duy trì sự cân bằng tự nhiên. Để bảo vệ nơi sinh tồn của nhân loại, ta có thể sử dụng các sản phẩm với thành phần tự nhiên, chiết xuất thực vật để dễ phân hủy và đảm bảo an toàn cho sức khỏe. Từ việc hạn chế sử dụng các sản phẩm từ nhựa đến việc ưu tiên dùng các sản phẩm tái chế, từ việc tiết kiệm nguồn năng lượng điện đến việc trồng cây gây rừng đều là những hành động giúp bảo vệ thiên nhiên của chính chúng ta. Trước sự khủng hoảng khí hậu đang diễn ra trên toàn cầu, đã đến lúc nhân loại cần dành sự quan tâm đặc biệt đối với môi trường tự nhiên. Để bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống, trên hết chúng ta cần thay đổi ý thức và bắt đầu bằng những hành động tuy nhỏ mà thiết thực!

Bảo vệ thiên nhiên là nhiệm vụ vô cùng quan trọng của mỗi người. Nhận thức được tầm quan trọng của mẹ thiên nhiên, chứng kiến bao cảnh thiên nhiên bị giày xéo bằng những hành động nhẫn tâm, tôi tự hỏi rằng liệu có bao giờ mình vô tình làm tổn thương mẹ thiên nhiên? Rằng có phải đã bao lần mình vô tình làm tổn hại môi trường khiến thiên nhiên bị trầy xước? Từ đó, chúng ta có thể sửa chữa lỗi lầm bằng cách trang bị kiến thức, giáo dục ý thức về văn hóa ứng xử của con người với thế giới tự nhiên. Ta bắt đầu từ việc bỏ rác đúng nơi quy định, trồng nhiều cây xanh và tham gia các hoạt động bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ môi trường. Đặc biệt hơn cả chính là tấm lòng thương yêu đối với thiên nhiên! Bởi chỉ có tấm lòng yêu thương, nhân ái, con người mới có văn hóa ứng xử đúng đắn với thiên nhiên. Từ đó, thiên nhiên hay môi trường sẽ trở nên xanh – sạch – đẹp hơn!

Câu nói “Con người trừng trị thiên nhiên bằng cách hạ nhục nó, hủy hoại nó. Còn thiên nhiên trả thù bằng cách nào em biết không? Nó biến mất.” đã len lỏi sâu vào ý thức lẫn tiềm thức của chúng ta, đã đánh thức bao suy nghĩ cho ta về môi trường tự nhiên. Văn hóa ứng xử của con người đối với thiên nhiên vẫn là một vấn đề vô cùng nhức nhối cần được chúng ta quan tâm ở hiện tại. Con người là chủ thể của lịch sử xã hội, hành động nhỏ nhặt của từng người sẽ góp phần tác động lớn vào sự sống, hay cái chết của thiên nhiên. Hãy đối xử với thiên nhiên một cách nhẹ nhàng, thiên nhiên sẽ ban tặng ta bao món quà vô giá!
(Trần Ngọc Phương Uyên Trường THPT Chuyên Nguyễn Thiện Thành – Trà Vinh Giải Ba HSG Quốc gia năm 2024)